ទិវាសិទ្ធិនារីអន្តរជាតិបានបង្កើតឡើងនៅ ថ្ងៃទី៨ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩១១ ។

វិស័យទេសចរណ៍នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាចែកចេញជា៥ផ្នែក៖ • ទេសចរណ៍វប្បធម៌ ការធ្វើដំណើរកម្សាន្តនៅតាមតំបន់ដែលមានប្រាសាទបុរាណ វត្តអារាម ទីក្នលែងសការះបូជា ទំនៀមទម្លាប់ បវេណី ល្បែងប្រជាប្រិយ របាំប្រជាប្រិយគ្រឿងតុបតែង ចម្លាក់សម្លៀកបំពាក់ជាដើម • ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ ការធ្វើតំណើរកម្សាន្តនៅតាមតំបន់ដែលមានសម្រស់ធម្មជាតិទូរទៅបរិស្ថាននៃតំបន់ដែលមានការពារសត្វព្រៃ មច្ឆជាតិ និងរបៀបគ្រប់គ្រងការរស់នៅ ជំនឿ សាសនា ជាដើម • ទេសចរណ៍អរូបី ការធ្វើតំណើរកម្សាន្តនៅតាមតំបន់ដែលទាក់ទងនឹងសាសនាដូចជាការគោរពអារ្សអ្នកតានិងភាពអស្ចារ្យ • ទេសចរណ៍កែច្នៃ ការធ្វើតំណើរកម្សាន្តតាមតំបន់ដែលប្រែក្លាយទៅជារមណីដ្ធានកន្លែងកម្សាន្ត មជ្ឈមណ្ធលកីឡា ឆ្នេរសមុទ្រ • ទេសចរណ៍ជំនួញ ...

សមាសភាពដែលត្រូវហាមឃាត់មិនឲ្យចូលក្នុងកម្មាធិកាជាតិបោះឆ្នោត៖ • ព្រះមហាក្សត្រ • ក្រុមប្រឹក្សារដ្ធធម្មនុញ • ស្ថាបន័នីតិប្បញ្ញត្តិ(រដ្ធសភា និងព្រឹទ្ធភា) • ស្ថាបន័រាជរដ្ធាភិបាល • ស្ថាបន័តុលាកា • មន្ត្រីរាជការកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ • បុព្វជិតខាងសាសនា(ព្រះសង្ឃអាចារ្យ) • ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ • សមាជិកគ្រប់គណះបក្ស • អ្នកគ្មានសិទ្ធបោះឆ្នោត • ទណ្ឌិត(អ្នកជាប់ពន្ធនាគារ) • អនីតិជន(ជនក្រោមអាយុ១៨ឆ្នាំ) • ពិរុទ្ធជន • ជនមានសតិវិប្បល្លាស(លីលាឆ្កួត…) ។

ពន្យល់ពីដំណើការដំបូងនៃបណ្តឹងរដ្ធប្បវេណីមាន៥ដំណាក់កាលគឺ៖ • ដំណាក់កាលទី១ ៖ ការដាក់ពាក្យបណ្តឹងគឺត្រូវធ្វើឡើងនៅការិយាល័យទទួយ ពាក្យបណ្តឹងនៃតុលាការរាជធានីខែត្រ • ដំណាក់កាលទី២ ៖ ដំណាក់ការផ្សះផ្សាជាដំណាក់ការមួយដែលតុលាការទទួលភារះជួយភាគគីបណ្តឹង • ដំណាក់កាលទី៣ ៖ ការចុះបញ្ចីបណ្តឹងនិងការប្រាក់ប្រដាប់ក្តីគឺនៅពេលដែលដើមបណ្តឹងដាក់សំអាងរបស់ខ្លួន • ដំណាក់កាលទៅ៤ ៖ ដំណាកើការអង្កេតសើបសួរ គឺក្នុងករណីដែលភាគគីទាំងអស់មិនអាចសះជានឹងគ្នានៅក្នុងដំណាក់ផ្សះផ្សា • ដំណាក់កាលទី៥ ៖ ការប្តឹងដិតចិត្តគឺប្តឹងជំទាស់ទៅនឹងសមាសភាពចៅក្រមក្នុងពេលជម្រះ។

សមាសភាពក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិមាន៩រូបដូចខាកក្រោម៖ • ប្រធានព្រឹទ្ធសភា • ប្រធានរដ្ធសភា • នាយរដ្ធមន្ត្រី • សម្តេចព្រះសង្ឃរាជគណះមហានិកាយ • សម្តេចព្រះសង្ឃរាជគណះធម្មយុត្តិ • អនុប្រធានទី១នៃព្រឹទ្ធសភា • អនុប្រធានទី២នៃរដ្ធសភា • ធនុប្រធានទី២នៃព្រឹទ្ធភា • អនុប្រធានទី២នៃរដ្ធភា ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិមានតួនាទីអ្នកជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រថ្មីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្នុងរយះពេលថ្ងៃយ៉ាងយូរ ក្រោយពេលដែលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ចូលទីវង្គត។

សេចក្តីស្នើច្បាប់និងសេចក្តីព្រាងច្បាប់ខុសគ្នាដូចតទៅ៖ ក. សេចក្តីស្នើច្បាប់ • ជាសមត្ថកិច្ចរបស់រដ្ធសភា • សមាជិកសភាបញ្ចូនច្បាប់ទៅគណះកម្មាធិការចិន្តៃ្រយ៍រដ្ធភា • គណះកម្មាធិការអចិន្ត្រៃនៃរដ្ធសភាបញ្ចូនច្បាប់នេះទៅគណះកម្មាការជំនាញ • រដ្ធសភាប្រជុំពេញអង្គអនុមត័ច្បាប់ • រដ្ធសភាបញ្ចូនទៅព្រឹទ្ធសភា • ព្រឹទ្ធសភាអនុមត័រួចដាក់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រឡាយព្រះហស្ថលេខា • ព្រះមហាក្សត្រចេញព្រះរាជក្រម ប្រកាសឲ្យប្រើប្រាស់ ខ. សេចក្តីព្រាងច្បាប់ • ជាសមត្ថកិច្ចរបស់រាជរដ្ធាភិបាល • រដ្ធមន្ត្រីសាមីក្រសួងធ្វើសេចក្រីព្រាងច្បាប់ • បញ្ចូនមកក្រសួងដែលពាក់ពាន្ធ័ពិនិត្យ • កិច្ចពិភាក្សាអំពីពង្រាងច្បាប់ជាមួយក្រសួងឬស្ថាបន័ពាក់ពាន់ • បញ្ចូនច្បាប់ទៅអគ្គលេខាធិការនៃទីស្តីការគណះរដ្ធមន្ត្រីដើម្បីពិនិត្យរដ្ធធម្មនុញ្ញភាព • គណះរដ្ធមន្ត្រីបើសមយ័ប្រជុំពេញអង្គជាមួយអន្តរក្រសួង ដើម្បីអនុមត័ពង្រាងប្បាប់ក្រោមអធិបតីភាពនៃនាយរដ្ធមន្ត្រី។

ខុទ្ទកាលយ័ទីស្តីគណៈរដ្ធមន្ត្រីមានភារកិច្ចដូចតទៅ៖ • រៀបចំជូននាមករដ្ធមន្ត្រីដើម្បីសម្រេចលើសំណុំរឿងទាំងឡាយដែលក្រសួងផ្សេងៗស្នើសុំ • ជូនយោបល់ដល់នាយករដ្ធមន្ត្រីក្នុងការរៀបចំគោលដៅនៃសកម្មភាពរបស់រដ្ធាភិបាល • រាយការណ៍អំពីការវិវត្តនិងការអនុវត្តកិច្ចការទាំងឡាយដែលក្រសួងនានាបានចាត់ចែង • ទទួលរៀបចំទំនាក់ទំនងជាមួយស្ថាមន័ខាងក្រៅរួមមានអង្គការ សហជីប អង្គការអន្តជាតិ… • ពិនិត្យនិងពិគ្រោះទៅលើសេចក្តីព្រាងច្បាស់ព្រះរាជក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យ ដែលរៀបចំឡើងដោយក្រសួងផ្សេងៗ មិននឹងដាក់ជូនសមយ័ប្រជុំពេញអង្គរបស់គណះរដ្ធមន្ត្រីពិនិត្យនិងអនុម័ត។

រៀបរាប់ពីសមាសភាពរដ្ធាភិបាលកម្ពជាព្រមទាំងពន្យល់អំពៅមុខដំណែងគឺ៖ • នាយកមន្ត្រី ជាសមាជិករដ្ធសភា ជាអ្នកដឹកនាំ ការងាគណះរដ្ធមន្ត្រី និងចាតើចែងបញ្ចារាល់សកម្មភាពរបស់រដ្ធាភិបាលលើគ្រប់វិស័យ • ទេសរដ្ធមន្ត្រី សម្តៅលើរដ្ធមន្ត្រីដែលមានអតីតភាពជារដ្ធមន្ត្រី • រដ្ធមន្ត្រី ជាប្រធានស្ថាប័នក្នុងករណីដែលមានរដ្ធលេខាធិការជាអនុប្រធានស្ថាប័ន • រដ្ធលេខាធិកា គឺចាប្រធានស្ថាប័ននៃរដ្ធលេខាធិការដ្ធានស្វយ័ត ។

ពន្យល់ពីការផ្តន្ទាទោសចំពោះបទឧក្រិដ្ធប្រល័យពូជសាសន៍គឺ៖ ការវិនិច្ឆឹ័យតោសប្រព្រឹត្តទៅចំពោះករណីឧក្រិដ្ធកម្មប្រល័យពូជសាសន៍មួយចំនួនតូចដែលជាលទ្ធផលនែកាបង្កើតតុលាកាឧក្រិដ្ធកម្មអន្តរជាតិនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ខណះនៃការមកដល់របស់តុលាកាឧក្រិដ្ធកម្មអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០០២ពិភពលោកមានមូលដ្ធាននិងសក្តានុពលក្នុងការនាំឧក្រិដ្ធជនប្រល័យពូជសាសន៍កាន់តែនាំច្រើនទៅកាន់ប្រពន្ធ័យុត្តិធម៌។ជាក់ស្តែងលោកសាដាមហ៊ូស្សេន ជាមេដឹកនាំអ៊ីរ៉ាក់ពីឆ្នាំ១៩៧៩-២០០៣ស្លូបូដាម មីឡូសឺវីក អតីតមេដឹកនាំស៊ែប និងជាមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃរបបកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យមួយចំនួនដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៧៥.១៩៧៨ ដែលត្រូវបាននិងកំពុងកាត់ទោសជាបន្តបន្តាប់ពីបទឧក្រិដ្ធកម្មស្រង្គាមឧក្រិដ្ធកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ការធ្វើទារុណកម្ម យ៉ាងសាហាវឃោឃៅ ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញខាងសាសនានិងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។

ដើម្បីឲ្យកុមារមានការអភិវឌ្ឍពេញលេញ និងសមស្របតាមបុគ្គលិកលក្ខណះគេត្រូវ៖ ក. គ្រួសារ (family) • ត្រូវចិញ្ចឹមបីបាច់ ថែរក្សា គ្រប់គ្រង • ផ្គត់ផ្គងឲ្យសិស្សារៀនសូត្រគ្រប់កម្រិត • ត្រូវបញ្ចូនកូនៗទៅសាលារៀន • ផ្តល់ចំនីអាហារឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់…។ ខ.សាលារៀន(school) • អប់រំ • ធម៌ទួទៅ វិជ្ជាជីវះ…។ គ.សមត្ថកិច្ចសាធារណះ(Responsible) • ជូយឧបត្ថម្ភជាសម្ភារះ ថវិការ បច្ចេកទេស • បង្កើតសាលារៀនបន្ថែមគ្រប់កម្រិត • ទប់ស្កាត់ការជួញដូរនិងកេងប្រវ័ញ្ចកុមា • ផលតល់សេវាសុខភាព កម្សាន្ត ដល់កុមារ…។