ដើម្បីក្លាយជាសិស្សល្អ កូនល្អ ពលរដ្ធល្អគឺត្រូវ៖ ក.សិស្សល្អ • ត្រូវស្តាប់បង្គាប់ដំបូម្មានលោកគ្រូអ្នកគ្រូ • ចេះគោរពវិន័យ បទបញ្ជា សាលារៀន • យកចិត្តទុកដាក់ស្រាវជ្រាវខិតខំរៀនសូត្រ • មានអធ្យាស្រ័យល្អក្នុងនិងក្រៅថ្នាក់ • មានសីលធម៌ គុណពម៌ សច្ចធម៌ ជានិច្ច។ ខ.កូនល្អ • ស្តាប់ដំបូម្មានលោកឪពុកអ្នកម្តាយ • គោរពជួយយកអាសារលោកទាំងទ្វេ • មានសីលធម៌ក្នុងក្រុមគ្រួសារ • មានសាមគ្គីភាពល្អជាមួយបងប្អូនខ្លួន • ចេះរក្សាកិត្តិយស ទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារ។ គ.រដ្ធពលល្អ • គោរពនិងអនុវត្តច្បាប់សង្គមជាតិ • ចូលរួមចំណែកជួយអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ • រក្សាទំនៀមទំលាប់ ...

ដើម្បីអាចឈរឈ្មោះជាបេក្ខជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដំណាងសិស្សបានគេត្រូវ ៖ • ដាក់ពាក្យឈរឈ្មោះជាបេក្ខជន ដោយមានបញ្ជាក់អំពីប្រវត្តិរបស់ខ្លួនឲ្យបានច្បាស់លាស់ • មានសមត្ថភាព សីលធម៌ សុជីវធម៌ និងសុខភាពល្អ • ចេះអធ្យាស្រ័យ ចំពោះមិត្តរួមថ្នាក់ • ឧស្សាហ៍ព្យាយាមយកចិត្តទុកដាក់ទាំងការរៀនសូត្រ ទាំងការគោរពវិន័យសាលារៀន • មករៀនទៀងទាត់ យកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការសម្អាតអនាម័យថ្នាក់រៀននិងសាលារៀន ។

ការបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវគឺ ៖ • អ្នកបោះឆ្នោតម្នាក់ៗមានសិទ្ធបោះឆ្នោតតែមួយសន្លឹក និងបោះបានតែម្តងគត់ ហើយត្រូវបោះដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ ។ ការបោះឆ្នោតត្រូវធ្វើជាការសម្ងាត់ • អ្នកបោះឆ្នោតមានសេរីភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត បោះឆ្នោតតាមឆន្ទៈ គ្មានការបង្ខិតបង្ខំការគំរាមកំហែង ការលួងលោម ការលួច បន្លំ និងការរារាំង • អ្នកបោះឆ្នោតបានគោរព តាមបទបញ្ជានៃការបោះឆ្នោត ដើម្បីរក្សារបៀបរៀបរយនិងសណ្តាប់ធ្នាប់ក្នុងពេលបោះឆ្នោត • មានបេក្ខជនច្រើនរូបចូលរួមក្នុងការប្រកួតប្រជែង ( ពហុបក្ស ) ។

ដើម្បីឲ្យការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់ៗមានលក្ខណះត្រឹមត្រូវគេត្រូវចេះ៖ • កំណត់បញ្ហាឲ្យបានច្បាស់លាស់ ៖ លើកឡើងឲ្យបានច្បាស់លាស់ អំពីបញ្ហាដែលទាមទារឲ្យធ្វើការសម្រេចចិត្ត។ • ពិចារណារកវិធីដោះស្រាយឲ្យបានច្រើន៖ សរសេរឲ្យបានសមស្រប សម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាឲ្យបានច្រើននិងធ្វើការសម្រេចចិតឲ្យបានច្រើនតាមដែលអាចធ្វើបាន។ • ពិចារណាទៅលើតម្លៃ៖ តម្លៃខ្លះបានមកពីការបណ្តុះបណ្តាលនិងការអប់រំពីគ្រួសារតម្លៃ ខ្លះទៀតបានមកពីមិត្រភក្តិនិងសង្គមជាតិ។ • ពិចារណាលើឥទ្ធិពលប៉ះពាល់ដល់អ្នកដទៃ៖ ការសម្រេចរបស់យើង អាចប៉ះពាល់ដល់មនុស្សជាច្រើនដូចជាម្តាឪពុក បងប្អូនប្រុសស្រីសាច់ញាតិមិត្រភក្តិនិងអ្នកដទៃ • ជ្រើសរើសវិធីដោះស្រាយមួយ៖ បន្ទាប់ពីបានថ្លឹងថ្លែងរកវិធីដោះស្រាយនីមួយៗបានច្បាស់លាស់ហើយ អ្នកត្រូវជ្រើសរើសវិធីដោះស្រាយមួយដែលសមស្របជាងគេបំផុតតាមរយះចំណេះដឹង តម្លៃ សីលធម៌ ទស្សនះសាសនាគោលដៅបច្ចប្បន្នគោលដៅអនាគត និងឥទ្ធិពលនៃការធ្វើសេចក្តីសម្រេចរបស់អ្នកប៉ះពាល់មនុស្សដទៃដែរឬទេ។

ភាពខុសគ្នារវាងអព្ភន្តរញ្ញាណនិងវិចារួមមាន៖ ក. អព្ភន្តញ្ញាណ • ជាពុទ្ធិដំបូងបង្អស់របស់មនុស្សជាពុទ្ធិផ្ទាល់និងភ្លាមៗអ • ជាពុទ្ធិពលផ្ទាល់និងភ្លាមៗ • អវិចាភាព • ចាពុទ្ធិបែបសំយោគ • ជាពុទ្ធិគ្មានទំនាក់ទំនងគ្មានលំដាប់លំដោយ • មានលក្ខណះជាប្រធានវិសយ័ភាព។ ខ. វិចារ • ជាពុទ្ធិបន្ទាប់ • ជាពុទ្ធិប្រយោល • ជាពុទ្ធិបែបវិភាគ • ជាពុទ្ធិដែលផ្អែកលើការវិចារណាល្អិតល្អន់ • ជាពុទ្ធិមានទំនាក់ទំនងមានភាពច្បាស់លាស់មានលក្ខណះជាវត្ថុវិស័យភាព។

សេចក្តីប្រាថ្នារបស់មនុស្សមាន២ប្រភេទ៖ • បំណង់ គឺជាសភាពផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សដែលមនុស្សដឹងខ្លួននៅពេលដែលគេប្រទះឃើញរបស់អ្វីមួយដែលហាក់ដូចជាមានប្រយោជន៍សំខាន់ចំពោះខ្លួនគេ។ • ចំណង់ គឺជាសេចក្តីប្រាថ្នាឬអារម្មណ៍ខ្លាំងក្លាក្នុងការចង់បានឬចង់ធ្វើអ្វីមួយដែលបង្ហាញឲ្យឃើញច្បាស់លាស់ជាបង្គួរ។

រ៉េផ្លិច គឺក្នុងការស់នៅមនិស្សទទួលអំពើមេជ្ឈដ្ធានខាងក្រៅ។

លក្ខណៈចិត្ត គឺជាបាតុភូតដែលកើតមានលក្ខណះស្ថិតស្ថេរបានយូរ ជួនកាលជីវិតមនុស្ស។

សភាពចិត្ត គឺជាបាតុភូតចិត្តដែលកើតឡើងដោយយកលំនាំចិត្តជបង្អែកដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងវត្ថុពីរឲ្យបានច្បាស់លាស់វាស្ថិតនៅក្នុងរយះពេលយូរបង្គួរ។

បាតុភូតចិត្ត គឺជាបាតុភូតទាំងឡាយណាដែលមាននិងប្រព្រឹត្តទៅក្នុងខួរក្បាលមនុស្សហលយស្តែងចេញមកក្រៅតាមរយះ៖ ទឹកមុខ កែវភ្នែក ពាក្យសម្តី ស្នាមញញឹម អកប្បកិរិយា កាយវិការ សកម្មភាពផ្សេងៗ។