បានជាផ្ទុះសង្រ្គាមលោកទី១ ពីព្រោះ ក. នយោបាយអនុត្តរភាពនៃបណ្តាប្រទេសមហាអំណាច សង្រ្គាមរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអេស្ប៉ាញ ដើម្បីគ្រប់គ្រងកោះគុយបា (១៨៩៥-១៨៩៨) ។ សង្រ្គាមចក្រភពអង់គ្លេសជាមួយនឹងសាធារណរដ្ឋប៊ូរ (១៨៩៩-១៩០២) ។ ដើម្បីគ្រប់គ្រង់តំបន់ភាគខាងនៃទ្វីបអាព្រិច ។ សង្រ្គាមរូស៊ី ជប៉ុន (១៩០៤-១៩០៥) ដើម្បីគ្រប់គ្រងតំបន់អាណានិគមចុងបូព៌ា ។ ខ. វិបត្តិខែកក្កដាឆ្នាំ ១៩១៤ នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ...

សន្ធិសញ្ញាប៊ែរឡាំង រ៉ូម (១៩៣៦) និងរ៉ូម ប៊ែរឡាំង តូក្យូ (១៩៣៧) កើតឡើងដោយប្រទេសអ៊ីតាលីបានវាយយកប្រទេសអេចូពី (១៩៣៥-១៩៣៦) ក្នុងទ្វីបអាព្រិចនិងបានគាំទ្រលោកហ្វ្រង់កូមេផាស៊ីសនៅអេស្ប៉ាញ ។ នៅឆ្នាំ ១៩៣៦ មូសូលីនីបានចងស្ពានមេត្រីនិងប្រទេសអាឡឺម៉ង់ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ ១៩៣៧ ប្រទេសជប៉ុនបានចូលរួមក្នុងបក្សសម្ព័ន្ធតាមរយៈកតិការសញ្ញា រ៉ូម ប៊ែឡាំង តូក្យូ ។

បានជាប្រទេសខ្មែរចែកជាបីអាណាចក្រ ព្រោះដោយការដណ្តើមរាជរវាងព្រះបាទធម្មរាជា ព្រះបាទស្រីសុរិយោទ័យ ពីព្រះបាទស្រីរាជា ។ វិបត្តិទាំងនេះបានផ្តល់ផលវិបាក ដល់សង្គមនិងប្រជារាស្រ្តខ្មែរ ដូចខាងក្រោម • បង្កឱ្យមានចោរកម្ម ឆក់ប្លន់ កាប់សម្លាប់ ជំងឺរាតត្បាត គ្រោះទុរ្កិក្ស ស្លាប់រង្គាល សង្រ្គាមបានអូសបន្លាយអស់ពេល ១០ ឆ្នាំ (១៤៧៥-១៤៨៥) • ប្រជារាស្រ្តខ្មែរត្រូវស្លាប់ដោយសង្គ្រាមស៊ីវិលយ៉ាងច្រើន • ធ្វើឱ្យបែកបាក់សាមគ្គីភាព • មិនអាចរំដោះខេត្តភាគខាងលិច • បាត់បង់ទឹកដីខ្មែរដោយបរទេសឈ្លានពាន • ត្រូវអាប់ឱនកិត្តិយសក្នុងរាជវង្សខ្មែរ…។