ទំនួលខុសត្រូវរបស់មនុស្ស គឺផ្អែកលើសីលវិជ្ជានៃសេរីភាពពិតប្រាកដព្រោះ៖ សញ្ញាណនៃទំនួលខុសត្រូវ គឺសម្គាល់លើអំពើកុសល ឬអកុសលផ្អែកលើអស្ថិរូបវិជ្ជា។ បើមនុស្សនោះប្រព្រឹត្តអំពើអ្វីមួយដោយសេរីភាព គឺមនុស្សនោះត្រូវដឹងសេរីភាពខ្លួនគឺស្ថិតក្នុងដែនកំណត់ច្បាស់នៃសីលតម្លៃ ហើយមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់អាច នឹងប្រព្រឹត្តអំពើនោះទៅតាមគន្លងនៃសីលតម្លៃ ប៉ុន្តែបើសិនងាកចេញពីអំពើសីលតម្លៃទៅប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ ឬអកុសលវិញដោយសារតែគ្មានអ្នកបង្ខំ នោះគឺខ្លួនគេផ្ទាល់ជាអ្នកជ្រើសរើស ហើយសេរីភាពគេនោះក៏ស្ថិត ទៅតាមមូលហេតុនោះដែរ។ ផ្ទុយមកវិញ វិចារណញាណបានឱ្យមនុស្សពិចារណា ដោយហេតុគ្មានមនុស្ស ណាម្នាក់ចង់ប្រព្រឹត្តអាក្រក់ដោយឆន្ទៈឡើយ។ បើគេប្រព្រឹត្តគឺមានហេតុផលសេរីភាពជ្រើសរើសរបស់គេ នៅ ខាងក្នុងចិត្តត្រូវបានបិទបាំងដោយការងប់ងុលឱ្យឃើញសទៅជាខ្មៅជាដើម។

ផ្អែកលើទំនាក់ទំនងរវាងទំនួលខុសត្រូវផ្នែកព្រហ្មទណ្ឌ និង ទំនួលខុសត្រូវផ្នែកសីលវិជ្ជា គឺមានលក្ខណៈ ជាក់លាក់។ ចំពោះទំនួលខុសត្រូវផ្នែកព្រហ្មទណ្ឌ គេមិនមែនធ្វើការវិនិច្ឆ័យតែទៅលើការខូចខាតដែលមើល ឃើញជាក់ស្តែងនោះទេ គេក៏គិតទៅដល់ពិរុទ្ធភាពនៃទោសកំហុសពោល គឺការប្រព្រឹត្តដោយឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួន ឬ ដោយអឆន្ទៈផងដែរ។ ក្នុងករណីចោរប្លន់ពីរនាក់នេះ គេគិតទៅដល់ទង្វើប្រព្រឹត្តរបស់ជនល្មើសធ្វើឡើងដោយ ឆន្ទៈជននោះត្រូវមានទោស តែក្នុងករណីធ្វើឡើងដោយអឆន្ទៈក្រោមការគំរាមកំហែងពីធាតុបង្កហេតុអ្វីផ្សេង ដែលធ្វើឱ្យគេបាត់បង់សេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសជននោះក៏នៅទទួលខុសត្រូវចំពោះអំពើរបស់គេដដែល ប៉ុន្តែ ដោយការប្រគល់ខ្លួននិងដោះលែងជនរងគ្រោះផ្សេងៗដោយមិនមានបាតុភាពអន្តរាយកើតមានឡើង ហើយ អាស្រ័យការគិតលើសីលធម៌ នៅក្នុងស្ថានភាពនេះគេអាចសម្រាលទោសដល់ពិរុទ្ធជនក្នុងពេលណាមួយដែល មេធាវីការពារក្តីបានលើកបង្ហាញលក្ខខណ្ឌច្បាប់ណាមួយដែលមានលក្ខណៈសមហេតុផល។ ដូចនេះភាពយុត្តិ ធម៌ គេតែងតែបង្ខិតគោលការណ៍ទំនួលខុសត្រូវសង្គមឱ្យខិតចូលជិតទំនួលខុសត្រូវសីលវិជ្ជាជានិច្ច។

ការទទួលខុសត្រូវផ្នែកសង្គមនៃច្បាប់រដ្ឋប្បវេណីព្រោះបុរសប្រព្រឹត្តត្រូវ៖
● ទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខខ្លួនឯង(សារភាពកំហុស)
● មានការយោគយល់(ការសម្របសម្រួល)
● ខ្វះវិចារណញ្ញាណផងដែរ(ក្នុងពេលបាញ់សម្លាប់សត្វ)
● អ្នកប្រព្រឹត្តខុសមានវិប្បដិសារី(ដឹងខុសលើទង្វើខ្លួន)
● ទំនួលខុសត្រូវប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ(ភ្ញាក់រំលឹកទោសខ្លួនដែលប្រព្រឹត្ត)

(តាមការជាក់ស្ដែងនៃចម្លើយរបស់សិស្ស) ឧទាហរណ៍៖ ជនជាតិចាម មិនបរិភោគសាច់ជ្រូកដោយសារវាមានមេរោគដែលមិនគួរបរិភោគ ខណៈពេលដែលជនជាតិដទៃបរិភោគសាច់ជ្រូកធម្មតាដោយមានការចម្អិតឱ្យបាន ឆ្អិនល្អមុនពេលបរិភោគ។

● សីលញាណដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងបញ្ញាញាណ ព្រោះសីលញាណគឺជាញាណមួយដែលតែងត្រូវប្រាប់ ឬសម្រេចចិត្ត នឹងផ្តល់ព័ត៌មានមកយើងវិញឱ្យប្រព្រឹត្តនូវអំពើល្អជាកុសល្យ គោរពច្បាប់ យុត្តិធម៌ តម្លាភាព មានភាពទទួលខុសត្រូវ ខណៈពេលដែលសីលញាណទាំងនេះគឺចម្រើនដោយបញ្ញាញាណដែលចេះស្គាល់ដឹងពីច្បាប់នៃចរាចរណ៍ផ្លូវគោកដែលប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបត្រូវតែគោរពតាម។