ច្បាប់ធម្មជាតិ គឺជាច្បាប់ដែលកើតមកដំណាលនឹងវិចារណញាណរបស់មនុស្ស និងជាកេតនភណ្ឌដែលមនុស្សបានទទួលជាពិសេសពីធម្មជាតិ ហើយមានលក្ខណៈជាសកល និងមិនចេះប្រែប្រួល។

បានជាច្បាប់ចរាចរតម្រូវឱ្យអ្នកត្រូវត្រួតពិនិត្យទោចក្រយានយន្ត និង ពាក់មួយសុវត្ថិភាពឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ជាមុនសិនទើបចេញដំណើរ៖
1. ការទទួលខុសត្រូវលើអាយុជីវិតអ្នក
2. ការគោរពនិងអនុវត្តច្បាប់ចរាចរ
3. ការគោរពសេចក្តីថ្លៃថ្នូរអ្នកលើដងវិថីទៅកាន់អ្នកដទៃ
4. ការធានាបាននូវសុវត្ថិភាពផ្លូវចិត្តកាយក្នុងការបើកបរ
5. ជាវិបាកវិនិច្ឆ័យមិនត្រូវបានល្មើសច្បាប់ និងមិនត្រូវបានទទួលការពិន័យ
6. ជាវិបាកវិនិច្ឆ័យលើប្រសិទ្ធភាពបានមកពីការអប់រំអំពីច្បាប់ចរាចរផ្លូវគោក
7. ជាវិបាកវិនិច្ឆ័យក្នុងការកែប្រែកំហុសឬទង្វើដោយចេតនាឬអចេតនា
8. ជាវិបាកវិនិច្ឆ័យកាព្វកិច្ចក្នុងសង្គម

ទង្វើយុត្តិកាជាការទទួលខុសត្រូវមានវិចារញាណគ្រប់គ្រាន់ផ្អែកលើសីលវិជ្ជាព្រោះ ”យុត្តិកា” ទទួលស្គាល់ សារភាពនូវកំហុសសម្រាប់សកម្មភាពខ្លួនដោយមិនមានការបង្ខំណាមួយឡើយ តែសកម្មភាពសុំអភ័យដែលធ្វើឡើយ ដោយមានការអប់រំបណ្តុះបណ្តាលស្របនឹងវិចារណញាណផ្តល់ ថាជាអំពើមួយដែលធ្វេសប្រហែស មិនគួរគប្បី និងស្គាល់ពីតម្លៃនៃសីលធម៌របស់ខ្លួនទៅអ្នកដទៃ។

វិបាកវិនិច្ឆ័យចាំបាច់ត្រូវវិវត្តតាមសង្គមមនុស្សព្រោះ៖ ការអប់រំធនធានមនុស្សមានការវិវត្តទៅតាមកាល ច្បាប់សង្គម ការគ្រប់គ្រងសង្គមក៏វិវត្តទៅតាមដែរ។ យើងសង្កេតឃើញថា៖ រាល់វិបាកវិនិច្ឆ័យទាំងឡាយតែង តែមានវិវត្តជានិច្ចតាមការរីកចម្រើនរបស់សង្គម។ បើផ្អែកលើវិបាកវិនិច្ឆ័យបែបប្រពៃណី គឺទាំងស្រុងលើសេរី អាជ្ញាផ្តោតលើចេតនារម្មណ៍សម្រាប់អនុវត្ត។ មនុស្សកាន់តែវិវត្តច្បាប់គ្រប់គ្រងមនុស្សក៏វិវត្ត វិបាកវិនិច្ឆ័យ ផ្អែកទាំងស្រុងក៏ផ្លាស់ប្រែទៅលើច្បាប់សង្គមឥតឈប់ឈរផងដែរ។