ខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជាភាគខាងត្បូងក្នុងសតវត្សទី១៦ មានឈ្មោះដូចាជ រោងដំរី កំពង់ស្រកាត្រី ព្រៃនគរ ផ្សារដែក មេស លង់ហោ ព្រះត្រពាំង ព្រែកឫស្សី ស្រុកឃ្លាំង ពលលាវ ទឹកខ្មៅ ...

ព្រះបាទជ័យវរ័្មនទី២ ពីគ្រិស្តសករាជ ៨០២ ដល់ ៨៦៩ ។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ព្រះអង្គជាក្សត្រប្រកបដោយទសពិធរាជធម៌។ ក្រៅពីកសាងប្រាសាទធំៗ ទ្រង់បានសាងសាលាដំណាក់ចំនួន ១២១ និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ១០២ ទៀត។ ព្រះអង្គបានយក ព្រះទ័យទុកដាក់ពង្រីកវិស័យនយោបាយ យោធា សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌ ខ្មែរឲ្យរីកចម្រើន។

មូលហេតុដែលនាំឲ្យប្រទេសកម្ពុជាចុះខ្សោយ គឺៈ • មានការឈ្លានពាន ប្រកបដោយមហិច្ឆតាពីប្រទេសជិតខាងជានិច្ច • អ្នកដឹកនាំបាត់បង់នូវព្រលឹងជាតិរបស់ខ្លួន ដោយជឿការញុះញង់ពីបរទេស និងប្រទេសជិតខាង • បែកបាក់សាមគ្គីផ្ទៃក្នុង ដោយការល្មោភអំណាចហើយបង្កើតសង្រ្គាមរវាងគ្នាឯងក្នុងស្រុក • ភាពអវិជ្ជានៃក្សត្រសោយរាជ្យ វិបត្តិវិធានការការពារ និងខ្វះទសពិធរាជធម៌

ដោយការស្រឡាញ់អំណាចដណ្ដើមរាជ្យគ្នា ក្នុងព្រះរាជវង្សខ្មែរ ពួកមហិច្ឆតាបានឱកាស បានយកខេត្តខ្មែរភាគខាងលិចអស់៩ខេត្ត។ រីឯវៀតណាមវិញ ក្រោយពីបានប្រទេសចំប៉ាទាំងស្រុង ក្នុងអំឡុងគ្រិស្តសករាជ ១៤៧១ បានរកមធ្យោបាយផ្សេងៗ ដើម្បីលេបទឹកដី កម្ពុជាដោយលើកបុត្រីព្រះនាម “ចូវ” ថ្វាយព្រះបាទ ជ័យជេដ្ឋាទី២ ក្នុងបំណងយកតំបន់ព្រៃនគរ បាវៀ និងចៀងហ្វា ដែលសព្វថ្ងៃមាន ២១ ខេត្ត ដែលជាខេត្តរបស់ខ្មែរ។

ព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរបច្ចុប្បន្នមានព្រំប្រទល់នឹង ប្រទេសឡាវ ប្រទេសថៃ និងប្រទេសវៀតណាម។

ប្រទេសខ្មែរមាន • ទទឹងមានពីជើងទៅត្បូងចម្ងាយ ៤៤០គ.ម • បណ្ដោយពីលិចទៅកើតចម្ងាយ ៥៦០ គ.ម • ចំណុចកណ្ដាលនៅក្បែរក្រុងកំពង់ធំ។

ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ គេបានបែងចែកអំណាចសំខាន់ៗជា៣ គឺ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ អំណាចតុលាការ ឬអំណាចនីតិវិនិឆ្ឆ័យ។ ក. អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ( រដ្ឋសភា-ព្រឹទ្ធសភា )៖ មានតួនាទីតាក់តែងច្បាប់និងអនុម័តច្បាប់។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ( រដ្ឋាភិបាល )៖ មានតួនាទីជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់ និងក្រឹត្យ។ អំណាចតុលាការ ឬអំណាចនីតិវិនិឆ្ឆ័យ ( អង្គចៅក្រម )៖ ...

បានជាប្រទេសភាគច្រើននិយមជ្រើសរើសយកការដឹកនាំប្រទេសតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះតាមលទ្ធិនេះការដឹកនាំគឺ យកប្រជាជនជាធំ ហើយថ្នាក់ដឹកនាំត្រូវបានជ្រើសរើសដោយប្រជាពលរដ្ឋ។

ក្នុងក្របខណ្ឌនេះ ច្បាប់គឺជាអ្វីៗ ដែលមនុស្សត្រូវតែប្រតិបត្តិតាមជាដាច់ខាត ដើម្បីឱ្យមនុស្សអាចរស់ជាមួយគេឯងក្នុងសង្គម។ ពោលគឺច្បាប់គឺជាមាគ៌ាប្រតិបត្តិរបស់មនុស្ស។