កូនអ្នកនៅទីប្រជុំជនឬនៅជនបទដែលមានលទ្ធភាពបានទទួលការចូលរៀនសូត្របានវែងឆ្ងាយជាងកូនចៅនៅជនបទពីព្រោះ ៖ • ពួកគេមានជីវភាពធូរធារ • សាលារៀននៅជិតផ្ទះងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើរ • ឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេមានការយល់ដឹងពីសារៈសំខាន់នៃការសិក្សា • ការរស់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានអ្នករៀនសូត្រ • នៅទៅប្រជុំជនសំបូរសាលារៀនរដ្ឋ និងសាលារៀនឯកជន • ពួកគេមានការជំរុញ និងលើកទឹកចិត្តក្នុងការសិក្សា

កំណើនអក្ខរភាពនៃប្រជាជនកម្ពុជាកើតឡើងដោយសារ ការអនុវត្តគោលនយោបាយអប់រំរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡាបាន សាងសង់គ្រឹះស្ថានសិក្សាគ្រប់ភូមិសិក្សាទូទាំងប្រទេស និងបានប្រមូលកុមារ គ្រប់អាយុឲ្យចូលរៀនហើយការចូលរៀនដោយមិនបង់ប្រាក់ឡើង ។

ចំពោះបរិស្ថាន • បាត់បង់ព្រៃឈើ • ធ្វើឲ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ • ភ្លៀងធ្លាក់មិនទៀងទាត់ • ធ្វើឲ្យមានសំណើកដី • បាត់បង់ជម្រកសត្វព្រៃ • បាត់បង់ប្រភទចំណូលថរិកាជាតិ • បាត់បង់ប្រភពទាក់ទាញទឹកភ្លៀង ចំពោះសុខភាពរបស់មនុស្ស • ធ្វើឲ្យមានជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើមដោយសារផ្សេងកាបូនចេញពីអុស ។

បានជាគេចាត់ទុកកម្រិតអក្ខរកម្មសូចនាករដ៏សំខាន់សម្រាប់អភិវឌ្ឍសង្គមជាតិ ព្រោះការអប់រំបង្កើនកម្រិតអក្ខរកម្ម និងការសិក្សាដែលជាកម្លាំងសម្រាប់ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភាពក្រីក្រ ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ស្រ្តី ការពារកុមារពីការកេងប្រវ័ញ្ច លើកស្ទួយសិទ្ធិ មនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ការពារបរិស្ថាន និងសម្រាប់គ្រប់គ្រងការ រីកចម្រើនរបស់ពលរដ្ឋ ។ លើសពីនេះទៅទៀត វាមានឥទ្ធិពលទៅលើឥរិយាបថប្រជាសាស្រ្តដែលទាក់ទងនឹងអាពាហ៏ពិពាហ៏ លទ្ធភាពបង្កើតកូនមរណ ភាព បំលាស់លំនៅ ក៏ដូចជាការចូលរួមក្នុងកម្លាំងពលកម្មនិងជាផ្នែកមួយសំខាន់ ក្នុងការកំណត់លក្ខខណ្ឌសន្ទស្សន៏អភិវឌ្ឍន៏មនុស្សសម្រាប់ប្រទេសជាតិ ។

ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៨ ដល់ឆ្នាំ ២០០៨ កម្រិតអក្ខរកម្មនៅកម្ពុជាមានសន្ទុះកើនឡើងខ្លាំងពី៥.៧៨ លាននាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៨ ទៅ ៨.៩៦ លាននាក់នៅឆ្នាំ២០០៨ ដោយសាររាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា បានខិតខំប្រឹងប្រែង និងយកចិត្តទុកដាក់ កសាងគ្រឹះស្ពានសិក្សានៅគ្រប់ភូមិ ស្រុកទូទាំងប្រទេស និងគ្រប់កម្រិតថ្នាក់ហើយបានខិតខំប្រមូលកុមារ យុវជនឲ្យបានចូលរៀនគ្រប់ៗគ្នា ដោយអនុវត្តតាមចំណុចមួយក្នុងគោលដៅសហស្សវត្សរបស់កម្ពុជា គឺនៅឆ្នាំ ២០០៨ ត្រូវសម្រេចឲ្យបានជាទូទៅនៃការអប់រំជាមូលដ្ឋានរយៈពេល៩ឆ្នាំ ។

វិសមភាពនៃអក្ខរភាពមាននៅក្នុងរូបភាពពីរគឺ ៖ ១. វិសមភាពនៃអក្ខរភាពតាមភេទ ២. វិសមភាពនៃអក្ខរភាពណ រវាងប្រជាជនទីប្រជុំជន និងជនបទ ។

បានជាប្រជាជនដែលរស់នៅទីប្រជុំជនមានកម្រិតអក្ខរភាពខ្ពស់ជាង ប្រជាជននៅជនបទ ដោយមូលហេតុ ៖ • តំបន់ជនបទសេដ្ឋកិច្ចពុំមានការលូតលាស់ • ប្រជាជននៅតំបន់ជនបទមានជីវភាពក្រីក្រ • ចំណេះដឹងរបស់ឳពុកម្តាយមានកម្រិត ការយល់ដឹងពីសារសំខាន់នៃការ សិក្សានៅទាប ដោយមិនបានឲ្យកូនទៅរៀន • ជីវភាពក្រីក្រឳពុកម្តាយត្រូវបង្ខំចិត្តទុកកូនឲ្យនៅជួយប្រកបការងារគាត់ • សាលារៀននៅឆ្ងាយពីលំនៅដ្ឋាន និងគ្មានមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ • ពុំសូវមានសុវត្ថិភាពក្នុងការធ្វើដំណើរទៅរៀន • នៅប្រកាន់ភ្ជាប់នូវវទំនៀមទម្លាប់កូនស្រីមិនចាំបាច់រៀនច្រើនទេ ។

ការចេះភាសាផ្សេងទៀតក្រៅពីភាសាជាតិខ្លួន ឯង និងសង្គមជាតិ ៖ ចំពោះខ្លួនឯង • ងាយស្រួលក្នុងការទំនាក់ទំនង • ងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកការងារធ្វើជាមួយក្រុមហ៊ុន ឬអង្គការបរទេស • ងាយស្រួលក្នុងការស្រាវជ្រាវឯកសារតាមប្រព័ន្ធ អ៊ីនធីណេត • ងាយស្រួលស្វែងយល់ពីរបកគំហើញថ្មីក្នុងសកលលោក ចំពោះសង្គម • មានធនធានមនុស្សផ្នែកភាសាបរទេសដើម្បីទំនាក់ទំនងជាអន្តរជាតិ • ងាយស្រួលក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សេវាកម្មទេសចរណ៍ឲ្យមានភាពល្អប្រសើរ • ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្មមានភាពរីកចម្រើន • វិស័យអប់រំមានភាពរីកចម្រើន ជាពិសេសភាសាអន្តរជាតិ • ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យា IT មានភាពជឿនលឿន • ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងព័ត៍មានទូទៅក្នុងសកលលោក

វិសមភាពនៃការចូលរៀនតាមភេទ កើតមានចាប់ពីពេលកម្រិតមធ្យមសិក្សា បឋមភូមិឡើងទៅ ទាំងនៅទីប្រជុំជន និងជនបទ ដោយសារការឆាប់ឲ្យស្រី ចាប់យកមុខរបរចិញ្ចឹមជីវិត ដើម្បីជួយសម្រាលដល់ជីវភាពក្នុងគ្រួសារ ( ពិសេសធ្វើជាកម្មការរិនីកាត់ដេរ)និងទំនៀមទម្លាប់ ឆាប់ឲ្យកូនស្រីរៀបអាពាហ៏ពិពាហ៏ជាដើម ។

ការអប់រំមានឥទ្ធិពល យ៉ាងខ្លាំងចំពោះអាពាហ៏ពិពាហ៏ លទ្ធភាពបង្កើតកូន និងមរណភាព។ មានន័យថាប្រសិនបើស្រ្តីនិងបុរសនៅតែបន្តការសិក្សា បានវែងឆ្ងាយ នោះពួកគេនឹងពន្យាការរៀបអាពាហ៏ពិពាហ៏ទាំងនៅវ័យក្មេងដែរ ហើយលទ្ធភាពបង្កើតពីនេះទៅទៀតអត្រាមរណភាពរបស់កុមារទាប។ ម៉្យាងទៀតបើពួកគេ បានទទួលការអប់រំបានច្រើននោះពួកគេនឹងមានការយល់ដឹងច្រើនពីផលវិបាកនៃការមានកូនច្រើន ដែលជាមួយហេតុធ្វើឲ្យគ្រួសារពួកគេប្រឈមនឹងបញ្ហាជីវភាពគ្រួសារក្រីក្រជាដើម ។