ថ្ងៃទី ១ ខែកញ្ញាឆ្នាំ ១៩៤៦ នាំចូលមកដោយព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្តិ យុទ្ធវង្ស។

សិទ្ធិមនុស្សណែនាំមនុស្សឲ្យរស់ក្នុងសេចក្តីស្រលាញ់រាប់អានគ្នាជាបងប្អូន ពុទ្ធសាសនាហៅថា “ត្រូវមានមេត្តា”។ សិទ្ធិមនុស្សណែនាំឲ្យចេះអាណិតអាសូរគ្នាពុទ្ធសាសនាហៅថា “មានករុណា” ។ សិទ្ធិមនុស្សណែនាំកុំឲ្យមនុស្សប្រើអំពើព្រៃផ្សៃ ចេះអត់ឳន ពុទ្ធសាសនាហៅថា “អហិង្សា”។ នេះជាផ្នែកមួយនៃសីលធម៏ពុទ្ធសាសនា។

មនុស្សប្រកបដោយសីលធម៏ • មិនធ្វើអំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង ដោយកាយ វាចា ចិត្ត • ធ្វើតែអំពើល្អគ្រប់យ៉ាង ដោយកាយ វាចា ចិត្ត • ធ្វើចិត្តឲ្យបរិសុទ្ធផូរផង់ ដោយប្រាជ្ញាគំនិតត្រូវនិងត្រឹះរិះត្រូវ។

លក្ខណសម្បត្តិមាន៤ប្រការនោះ គឺៈ • អំពើ និងសកម្មភាពប្រកបដោយកុសល “កម្ម” • មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការងារប្រចាំថ្ងៃ ”វិជ្ជា” • មានឆន្ទះគោរពច្បាប់របស់ប្រទេសជាតិ “ធម្ម” • មោះមុតខាងសីលធម៏ និងមនុស្សធម៏ “បញ្ចសីល”

មនុស្សណាបានរំដោះខ្លួនឲ្យរួចផុតពីសេចក្តីលោភលន់មួយ រួចផុតពីសេចក្តីក្រេវក្រោធ ដែលខ្វះមនសិការពិចារណាមួយ និងរួចផុតពីការវង្វេងមួហ្មងនាំទៅរកសេចក្តីវិនាសមួយ មនុស្សនោះឈ្មោះថាចេះប្រើប្រាស់សិទ្ធិ សេរីភាពផ្ទាស់ខ្លួនផង ជាអ្នកបានគោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់អ្នកដទៃផង។

ប្រៀបធៀបសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ និងសីល៥តាមទស្សនៈរបស់ខ្មែរ • មិនសម្លាប់ជីវិតសត្វលោក គឺគោរពសិទ្ធិរស់រានមានជីវិត • មិនលួចប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃ គឺគោរពសិទ្ធិមានកម្មសិទ្ធិ • មិនប្រព្រឹត្តខុសក្នុងកាម គឺគោរពសិទ្ធិបុគ្គលល និងសិទ្ធិសង្គម • និងផឹកគ្រឿងស្រវឹង គឺគោរពសិទ្ធិមានសន្តិសុខផ្ទាស់ខ្លួន និងគោរពសិទ្ធិមានសន្តិសុខសង្គម • មិននិយាយកុហក ឬបង្កាច់បង្ខូច គឺគោរពសិទ្ធិមានសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស

ក្រមប្រតិបត្តិទាំង១០យ៉ាងនោះគឺៈ • ទានៈ (Charity) ចេះធ្វើអំណោយ (គឺចេះចែកគ្នារស់) • សីលៈ (Morality) ចេះធ្វើកាយ វាចា ចិត្ត ឲ្យសុចរិត ទៀងត្រង់ យុត្តិធម៏ និងវៀរបង់អំពើអាក្រក់គ្រប់យ៉ាង (មិនធ្វើអាក្រក់) • ចាគៈ (Sacrifice) ចេះលះបង់សេចក្តីកំណាញ់ហើយបរិច្ចាគទ្រព្យសម្បត្តិ កសាងប្រយោជន៏សង្គម ប្រយោជន៏សាធារណៈ (គឺមិនអាត្មានិយម)។ • អាជ្ជវៈ (Honesty) មានចិត្តត្រង់ ប្រកាន់សច្ចធម៏ ...

តាមគោលការណ៏ ច្បាប់ទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រូវកំណត់បែងចែកជាខេត្ត-ក្រុងដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ក្រោមការគ្រប់គ្រង និងដឹកនាំផ្ទាស់ពីរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ ក្នុងការគ្រប់គ្រងដែនដី គ្រប់គ្រងមនុស្ស ទ្រព្យសម្បត្តិ សាធារណៈ ថែរក្សាសន្តិសុខសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម ជំរុញការអភិវឌ្ឍន៏លើគ្រប់វិស័យ ដើម្បីលើកតម្កើងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជារាស្រ្ត។ អភិបាលខេត្ត-ក្រុងជាតំណាងនៃផលប្រយោជន៏ជាតិ ក្នុងដែនដីរបស់ខេត្ត-ក្រុង។ អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ត្រូវទទួលខុសត្រូវនិងធានាការគ្រប់គ្រង និងដឹកនាំ វិស័យការងាររដ្ឋបាល និងនយោបាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងការងារសំខាន់ៗនៅក្នុងខេត្ត-ក្រុងរបស់ខ្លួនរួមមានៈ • ប្រមូលពត៏មានទូទៅជូនរាជរដ្ឋាភិបាល និងក្រសួងមហាផ្ទៃ • ផ្សព្វផ្សាយអនុវត្ត ...

អភិបាលខេត្ត-ក្រុង ក៏ដូចមន្រ្តីរដ្ឋបាលឯទៀតដែរ ដែលទទួលការងារជាអាជ្ញាធរ មូលដ្ឋានត្រូវៈ • រឹងមាំខាងមាគ៏ានយោបាយ • ប៉ិនប្រសប់ខាងគ្រប់គ្រង • ចេះគ្រប់គ្រងដោយប្រើច្បាប់ មានន័យថា មិនគ្រាន់តែទាមទារ ត្រូវកាន់ជាប់នូវមាគ៏ានយោបាយរាជរដ្ឋាភិបាល និងនីតិរបស់រដ្ឋប៉ុណ្ណោះទេ គឺថែមទាំងមានការយល់ដឹងអំពើមុខជំនាញ និងត្រូវមានវិធីត្រឹមត្រូវ ក្នុងការពិនិត្យសង្កេតពីវិស័យការងាររដ្ឋបាល កិច្ចការផ្សេងៗ និងយល់អំពីវិធីគ្រប់គ្រងរដ្ឋ តាំងពីលើរហូតដល់មូលដ្ឋានឃុំ-សង្កាត់ ដោយប្រើច្បាប់លើបណ្តាផ្នែកៈ • គ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល នៃរដ្ឋ • គ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ច • តស៊ូប្រឆាំង និងបទល្មើស និងអំពើរំលោភច្បាប់ • យល់ពីតួនាទី ...

• អភិបាលខេត្ត-ក្រុងអាជ្ញាធរដែរដី លោកមានតួនាទី ភារកិច្ច សិទ្ធិអំណាច និងទទួលខុសត្រូវសំខាន់ណាស់ពិសេសគឺធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយតុលាកាារ និងអយ្យការអមតុលាការខេត្ត-ក្រុង។ ដូច្នោះចាំបាច់ត្រូវយល់ច្បាប់ស្តីពីការចាត់តាំងនិងសកម្មភាពរបស់សាលាជំរះក្តីៈ តុលាការ និងអយ្យការអមតុលាការខេត្ត-ក្រុងជាអំណាចឯករាជ្យកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ត្រង់មាត្រា១០៩។ អំណាចនេះ ប្រធានតុលាការ និងព្រះរាជាអាជ្ញាអមតុលាការខេត្ត-ក្រុង ប្រើតាមរយៈសាលាជំរះក្តីគ្រប់ជាន់ថ្នាក់។ គ្មានអហ្គការណាមួយនៃអំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ឬនីតិប្រតិបត្តិ អាំចទទួលអំណាចតុលាការបានឡើយ “មាត្រា១១១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ • មានតែអង្គការអយ្យការទេ ដែលមានសិទ្ធិធ្វើបណ្តឹងអាជ្ញា “មាត្រា១១២”។ • ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាអ្នកចៅក្រមជួយព្រះមហាក្សត្រក្នុងកិច្ចការនេះ មាត្រា១១៣ ...