ចលនាតស៊ូទាមទារឯករាជ្យរបស់ប្រជាជនឥណ្ឌូណេស៊ី គឺ • ដោយអត់ទ្រាំពុំបាននឹងអំពើព្រៃផ្សៃអមនុស្សធម៌ប្រជាជនឥណ្ឌូណេស៊ីក្រោកឡើងតស៊ូយ៉ាងក្លាហានប្រឆាំងនឹងអំណាចត្រួតត្រារបស់ហូឡង់ • គណបក្សនយោបាយជាច្រើនបានចាប់កំណើតឡើង ដើម្បីដឹកនាំចលនាតស៊ូរបស់ប្រជាជនឥណ្ឌូណេស៊ី ហើយគណបក្សទាំងអស់បានរូបរួមគ្នាជាធ្លុងមួយតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យជាតិ • ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ថ្វីបើមានជំនួយយ៉ាងស្តុកស្តម្ភពីចក្រពត្តិនិយមអាមេរិក និងអង់គ្លេសក៏ដោយ ក៏ហូឡង់ពុំអាចទប់តល់នឹងចលនារំដោះជាតិរបស់ឥណ្ឌូណេស៊ីបានឡើយ • ក្រោយពេលដែលកងទ័ពផាស៊ីសជប៉ុនទម្លាក់អាវុធក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ លោកស៊ូកាណូបានឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី១៧ សីហា ១៩៤៥ • ដល់ឆ្នាំ ១៩៤៩ ទើបទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញ ។

នយោបាយក្រៅប្រទេសរបស់បារាំងក្នុងសាធារណរដ្ឋទី៥ មានគោលដៅ ដូចជា ៖ • ពង្រឹងតួនាទីខ្លួនក្នុងមហាអំណាចពិភពលោក • គាំទ្រចលនារើបបម្រះពិនឹមអាណានិគម • ប្រឆាំងសមាជិកភាពរបស់អង់គ្លេសនៅក្នុងទីផ្សាររួមអឺរ៉ុប • រក្សាសន្ដិភាពពិភពលោក … ។

ប្រឈមនឹងការលំបាកចំពោះមុនតើរដ្ឋាភិបាលត្រូវដោះស្រាយបញ្ហាជាច្រើនដូចជា • បញ្ហាលំនៅដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ • បញ្ហាបង្កបង្កើនផល (រដ្ឋាភិបាលបង្កើតក្រុមសាមគ្គីបង្កបង្កើនផលឬក្រុមបប្រវាស់ដៃ • ការបង្រួបបង្រួមជាតិតែមួយ…។

ប្រទេសអង់គ្លេសជាប្រទេសឈ្នះ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ព្រោះ អង់គ្លេសស្ថិតនៅក្នុងសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក បារាំង និងសហភាពសូវៀតដេលជាប្លុកឈ្នះសង្រ្គាមលោកលើកទី២ ។

បានជាចាំបាច់បង្រួបបង្រួមជាតិ ព្រោះ • ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះរវាងខ្មែរនឹងខ្មែរ • ដើម្បីឱ្យភាគីខ្មែរទាំងបួនក្រុមសម្រុះសម្រួលគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាជាតិនិងឈានដល់ការបោះឆ្នោតលក្ខណៈសកល ក្នុងគោលបំណងឱ្យមានឯកភាពជាតិតែមួយ ។

ព្រះរាជាខ្មែរបានធ្វើសំណូមពរឱ្យបារាំងបង្វិលខេត្តបីនៅកម្ពុជាក្រោមឱ្យខ្មែរនៅឆ្នាំ ១៨៦៤ ព្រះបាទនរោត្តម ។

ប្រទេសអង់គ្លេសមានគណបក្សសំខាន់ៗដូចជា៖ • គណបក្សការងារនិយម • គណបក្សអភិរក្សនិយម • គណបក្សសេរីនិយម ។ គណបក្សដែលដឹកនាំប្រទេសអង់គ្លេសបានល្អជាងគេគឺ គណបក្សអភិរក្សនិយម ។

សង្គមរាស្រ្តនិយមគឺជាចលនាមហាជនដ៏ទូលំទូលាយមួយ ។ បង្កើតឡើងដោយព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ នៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៥៥ ។

លោកស្រី ម៉ាការរេត ថាត់ឆឺ ជាបឆ្នោតជានាយករដ្ឋមន្ដ្រីអង់គ្លេសពីឆ្នាំ ១៩៧៩ ។ គាត់បានដោះស្រាយបញ្ហាមួយចំនួនដូច ៖ • ការយកជ័យដោះស្រាយបញ្ហា មួយចំនួនដូចជា • កាត់បន្ថយជម្លោះផ្ទុយក្នុង (បន្ថយការជំទាស់ពីគណបក្សប្រឆាំង) • ការធ្វើឪ្យមានការខងប្រេងពីប្រទេសអារ៉ាប • កាត់បន្ថយអតុផរណា …។

ផលវិបាកនៃសង្រ្គាមក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ គឺ ប្រជាជនកម្ពុជាជាង ១លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិត អ្នករបួស ក្មេងកំព្រា និងជនពិការជាច្រើននាក់ទៀត ។ ប្រជាពលរដ្ឋភៀសខ្លួនរាប់សែននាក់គ្មានទីពឹង ព្រាត់ប្រាស់ គ្រួសារ ។ នៅក្នុងប្រទេសរោងចក្រឩស្សាហកម្ម ៤/៥ បានត្រូវបំផ្លិច បំផ្លាញ ចំការកៅស៊ូ ២/៣ ត្រូវបាត់បង់ ផ្លូវថ្នល់ និងផ្លូវដែក ៧០-៨០% ត្រូវខូចខាត ហើយកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម ទាំងទឹកសាបនិងទឹកប្រៃទទួលការខូចខាតជាទម្ងន់ ...