ដែលហៅថា ការវិនិច្ឆ័យដោយគតិ គឺជាការថ្លឹងថ្លែងរកខុសត្រូវ ដឹងស្រាលដឹងធ្ងន់ស្របតាមភាពជាក់ស្តែងប្រកបដោយសុឆន្ទៈពិតប្រាកដយល់ដឹងអំពើល្អនិងអាក្រក់ ដឹងសិទ្ធិ ច្បាប់ ការទទួលខុសត្រូវជាដើម ។ ដើម្បីជួយមនុស្សឲ្យធ្វើការវិនិច្ឆ័យប្រកបដោយ គតិបណ្តុះចិត្តគំនិតឲ្យស្ថិតក្នុងភាពយុត្តិធម៌ ឲ្យមានការទទួលខុសត្រូវ មានការពិចារណារកហេតុផល និងមានព្រហ្មវិហារធម៌ជាដើម ៕

សហរដ្ឋអាមេរិកបានកសាង និងអភិវឌ្ឍនូវស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យសកលលោកដោយបានបង្កើតក្រុមសិក្សាស្រាវជ្រាវ ដែលជាមូលដ្ឋាននៃគោលនយោបាយ ការបរទេស សហរដ្ឋអាមេរិក ។

រៀបរាប់ពីការបង្កើតសហករណ៍របស់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យមានដូចជា៖ • ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាមស៊ីវិលពីឆ្នាំ១៩៧០-១៩៧៥ ប្រជាជនភាគច្រើននៅតាមតំបន់ដោះខ្មែរក្រហមបានរៀបចំជា “ក្រុមប្រវាស់ដៃ” ដែលមានសមាជិកពី១០ទៅ៣០ គ្រួសារក្នុងមួយក្រុម។ • បន្ទាប់ពីជ័យជនះ១៩៧៥ ក្រុមប្រវាស់ដៃត្រូវរៀបចំជា “សហករណ៍កម្រិតទាប” ដែលមានសមាជិកច្រើនគ្រួសារឬភូមិមួយទាំងមូល។ • រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៧ សហករណ៍កម្រិតទាបត្រូវបានរៀបចំឪ្យទៅជា “សហករណ៍កម្រិតខ្ពស់” ដែលរួមមានគ្រួសារច្រើនចាប់ពី៣-៤ភូមិឬឃុំមួយទាំងមូល។

ក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២ ប្រទេសដែលរងវិនាសកម្មខ្លាំងជាងគេគឺសហភាពសូវៀត។វិនាសសកម្មទាំងនោះរួមមាន៖ • ផ្លូវរថភ្លើង២ភាគ៣ត្រូវបានបំផ្លាញ។ • រោងចក្រនិងកសិដ្ឋានរដ្ឋជាច្រើនកន្លែងរងការខូចខាតស្ទើរតែទាំងស្រុង។ • កងទ័ព និងប្រជាជនប្រហែល ២៥លាននាក់បានត្រូវស្លាប់។