ប្រៀបធៀបពីការធ្វើជំរឿននៅឆ្នាំ ១៩២១ និងឆ្នាំ ១៩៩៨ ឆ្នាំ១៩២១ • ធ្វើឡើងដោយអាណាព្យាបាលបារាំង • ធ្វើឡើងដើម្បីចង់ដឹងចំនួនមនុស្សប្រុសដែលមានអាយុ២០ឆ្នាំដល់៦០ឆ្នាំ • ធ្វើឡើងដើម្បីគាប់សង្គត់លើប្រជាជន • ដើម្បីផលប្រយោជន៍អ្នកកាន់អំណាច • ក្នុងគោលបំណងបម្រើនយោបាយ និងប្រមូលពន្ធដារ • ធ្វើឡើងដោយពួកបារាំង • លទ្ធផលមិនបានល្អប្រសើរ ។ ឆ្នាំ១៩៩៨ • ធ្វើឡើងដោយរាជរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯង • ចង់ដឹងចំនួនប្រជាជនដែលកំពុងរស់នៅបច្ចុប្បន្នចង់ដឹងពីតម្រួវការរបស់ប្រជាជន • គ្មានការគាបសង្កត់លើប្រជាជន • ដើម្បីផលប្រយោជន៍ប្រទេសជាតិ • ក្នុងគោលបំណងអភិវឌ្ឍប្រទេស ឪ្យមានការរីកចម្រើន • មានការឧបត្ថម្ភពីអង្គការសហប្រជាជាតិ • លទ្ធផលបានល្អប្រសើរនិងប្ររយោជន៍ ។

មាតាបិតា ឬអ្នកអាណាព្យាបាល អ្នកសិក្សាមានសិទ្ធិចំពោះអនីតិជន ដែលស្ថិតនៅក្នុងបន្ទុករបស់ខ្លួន គឺ ៖ • សិទ្ធិក្នុងការជ្រើសរើសកម្មវិធីអប់រំ និងគ្រឹះស្ថានសិក្សាសម្រាប់សិក្សាឱ្យចូលរួមសិក្សា • សិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាននិងរបាយការណ៍នៃការសិក្សាពីគ្រឹះស្ថានសិក្សារបស់អ្នកសិក្សា ដែលស្ថិតក្នុងបន្ទុក • សិទ្ធិចូលរួមយ៉ាងសកម្មនិងពេញលេញនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍស្តង់ដារអប់រំថ្នាក់សាលារៀន និងថ្នាក់ជាតិដោយផ្ទាល់ឬតាមរយៈតំណែងរបស់ខ្លួន • សិទ្ធិស្នើ សិទ្ធិតវ៉ាទៅអាជ្ញាធរអប់រំមានសមត្ថកិច្ចតាមឋានានុក្រមព្រមទាំងមានសិទ្ធិប្តឹងទៅតុលាការ • សិទ្ធិចូលរួមផ្តល់ធនធានយ៉ាងពេញលេញក្នុងការគាំទ្រនិងអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ • សិទ្ធិចុះកិច្ចសន្យា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងគ្រឹះស្ថានសិក្សាដើម្បីចូលរួមអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ ។

របាយការប្រជាជនតាមតំបន់ធំៗទាំងបួនមានដូចជា៖ • តំបន់វាលរាបៈ មានរាធានីភ្នំពេញ ខេត្តកណ្តាល កំពង់ចាម ស្វាយរៀង ព្រៃវែង និងខេត្តតាកែវប្រមូលផ្តុំប្រជាជនចំនួន6547953នាក់ស្មើនឹង48.88%។ • តំបន់ទន្លេសាបៈ មានខេត្តសៀមរាប បាត់ដំបូង ពោធិ៍សាត់ កំពង់ឆ្នាំង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តប៉ៃលិនប្រមូលផ្តុំប្រជាជនចំនួន4356705នាក់ស្មើនឹង32.52%។ • តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រៈ មានខេត្តព្រះសីហនុ កំពត កែប និងខេត្តកោះកងុប្រមូលផ្តុំប្រជាជនចំនួន960480នាក់ស្មើនឹង7.17%។ • តំបន់ខ្ពង់រាបនិងតំបន់ភ្នំៈ មានខេត្តកំពង់ស្ពឺ ស្ទឹងតែ្រង រតនៈគិរី ...

អនុលោមទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៨៧១ ព្រះចៅអធិរាជមានតួនាទីជាប្រមុខនៃរដ្ឋាភិបាល ដែលកាន់អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ និងជាអ្នកតែងតាំងអធិកាបតីឱ្យទទួលខុសត្រូវខាងនយោបាយរដ្ឋ ។

ដើមកំណើតលទ្ធិប្រជាធិតតេយ្យមានដំណើរដូចតទៅ ៖ ពាក្យប្រជាធិតេយ្យដំបូងឡើយបានចាបផ្ដើមចេញពិគំនិតទស្សនវិជ្ជានិងមយោបាយ នាសម័យបុរាណរបស់ប្រទេសក្រិចដោយលោក Cleisthenes នៅឆ្នាំ៥០៧ BCE ។ លោកត្រូវបានចាត់ទុកជាបិតាធិបតេយ្យនៃប្រជាជនអាតែន ។ បន្ទាប់មកលោកបានលើកសំណើរឪ្យមានការកែទំរងទាំងស្រុងនៃប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាល ហើយក្រោយមកសំណើរនេះត្រូវបាអនុម័តដោយសភាក្រិច ។ បន្ទាប់មកលោកក៏ជាអ្នកលើកឡើងនូវគោលការណ៍សមភាពសិទ្ធចំពោះ មនុស្សប្រើអំណាចទៅឪ្យប្រជាពលរដ្ឋកាន់តែច្រើន ។ ក្នុងកំឡុងពេលនោះពាក្យប្រជាធិតេយ្យ (ពលរដ្ឋជាអ្នកកាន់អំណាច) ត្រូវប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងដោយអ្នកអាតែន ដើម្បីកំណត់ប្រព័ន្ធថ្មីៗរបស់រដ្ឋាភិបាល ។ ដើមបង្អស់វាមានចរិតលក្ខណៈពីរដាច់គ្នា ៖ • ទី១ មានការជ្រើសតាមក្រុមនៃប្រជាពលរដ្ឋធម្មតាឲ្យចូលធ្វើការងាររដ្ឋាភិបាលនិងតុលាការ ...

ភាពខុសគ្នារវាងរបបផ្តាច់ការ និងរបបប្រជាធិបតេយ្យគឺ ៖ ក.របបផ្តាច់កការ · លក្ខណៈដឹកនាំមានទម្រង់បុគ្គលនិយម · អត្តនោម័តនិយម · មិនផ្តល់ឳកាសឲ្យសមាជិកបញ្ចេញមតិ · អ្នកដឹកនាំជាអ្នកដឹកនាំរាល់ផែនការ · អំណាចប្រមូលផ្តុំទៅលើស្ថាប័ន · អ្នកដឹកនាំច្រើនកើតពីពូជ ត្រកូល · ដណ្តើមអំណាចដោយប្រើកម្លាំងយោធា · ផ្ទេរអំណាចដោយបង្ហូរឈាម ។ ខ. របបប្រជាធិបតេយ្យ • ដឹកនាំដោយយកមតិពលរដ្ឋជាធំ • យកសម្លេងមតិភាគច្រើនក្នុងការសម្រេច • ដឹកនាំប្រកបទៅដោយតម្លាភាព • មិនអត្តនោម័តនិយមជ្រុល • ធ្វើការការរួមគ្នា មិនផ្តាច់មុខតែឯង • អ្នកដឹកនាំកើតចេញពីការបោះឆ្នោត • ផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិវិធី គ្មានហិង្សា

ប្រភពសំខាន់ដែលនាំឲ្យខូចស្រទាប់ដីមាន ២យ៉ាងគឺ៖ • ការប្រើជីសរីរាង្គ និងថ្នាំពុលក្នុងការដាំដំណាំ • ការកាប់ទន្រ្ទានព្រៃឈើ។