ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេស ព្រះហរិរក្សារាមាធិបតីព្រះអង្គឌួងបានធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមដូចជា ៖ វិស័យរដ្ឋបាល • កែច្បាប់ បន្ធូរបន្ថយវិស័យផ្សេងៗ… សេដ្ឋកិច្ច • ជម្រុញការស្ដារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ • កសាងផ្លូវគមនាគមន៍ តំបន់ កំពង់ផែសមុទ្រនៅកំពត • បោះពុម្ពប្រាក់ សម្រាប់សម្រួលជីវភាពប្រជាជន • បន្ថយពន្ធដារ….។ នយោបាយ • ដឹកនាំប្រទេសដោយមានប្រជាជនចូលរួមយ៉ាងច្រើន • លើកតម្កើងវប្បធម៌អក្សរសាស្រ្ដជាតិ….។

ក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី ២ ពិភពលោកបានបែងចែកមនោគមវិជ្ជា២ គឺមូលធននិយម ឬ សេរី និងសង្គមនិយម ឬ កុំមុយនីស្ដ ។ • មូលធននិយម ដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក • សង្គមនិយម ដឹកនាំដោយសារសហភាពសូវៀត។

ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេច ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១២ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ១៥រោច ខែភទ្របទ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័កព.ស២៥៥៦ វេលាម៉ោង ១:២០ រំលងអធ្រាត្រ (ម៉ោងនៅរាជធានីភ្នំពេញ) នៅទីក្រុងប៉េកាំង នៃប្រទេសចិន ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៩០ព្រះវស្សា។

អំពើទាំងបីនៃគំនិតមានៈ • បញ្ញតិ្ត ជាបណ្តុំគំនិតដែលបង្កើតសម្រាប់សម្គាល់លក្ខណៈអ្វីមួយ • ការវិនិច្ឆ័យ ជាការបញ្ជាក់លក្ខណៈបញ្ញត្តិ ឬការចងបញ្ញាត្តិ២ឬច្រើន • វិចារ ជាការផ្តុំវិនិច្ឆ័យ២ ឬច្រើន។

អព្ភន្តរញាណ និងវិចារ ជាទម្រង់២នៃពុទ្ធិដែលមានកម្រិតខុសគ្នាតែបំពេញគ្នាទៅវិញទៅមក។ អព្ភន្តរញាណ ជាអ្នកស្វែងរកទំនាក់ទំនងផ្តល់គោលការណ៍ ដំបូងឱ្យវិចារ (ជាអ្នកផ្តល់សម្ភារៈសំណង់)។ ឯវិចារវិញ ជាអ្នកបង្ហាញភស្តុតាងនៃទំនាក់ទំនង ម៉្យាងទៀតដោយវាមានភាពយឺតនឹងរកម្រភ្លាត់ភ្លាំង ដូចនេះវាជាអ្នកបញ្ជាក់បន្ថែម (ជាអ្នកចំរាញ់ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈសំណាង់)។

បានជាគេនិយាយថាមានតែមនុស្សទេដែលមានសីលធម៌ ពីព្រោះមនុស្សជាភាវៈប្រកបដោយវិចារណញាណ និងមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើរបស់ខ្លួន។ អំពើដ៏ត្រឹមត្រូវរបស់មនុស្សបានដើរតាមការយល់ដឹងពីតម្លៃនៃអំពើររបស់ខ្លួន។ មនុស្សមានវិចារណញាណអាចឱ្យគេវិនិច្ឆ័យរកខុសត្រូវ។ ចំណែកសត្វវិញគ្មានវិចារណញាណ និងឆន្ទៈសេរីសម្រាប់ឱ្យគេធ្វើការវិនិច្ឆ័យបានឡើយ។

លក្ខខណ្ឌធំៗដែលនាំអ្នកនិយមរបបសាធារណរដ្ឋឱ្យបែកគ្នាជាពីរក្រុមបន្ទាប់ពីលោកម៉ាក់ម៉ាអុងត្រូវធ្លាក់ពីតំណែងដោយសារវិធីធ្វើឱ្យសម្រេចកម្មវិធីនយោបាយ គឺ • ក្រុមរ៉ាឌីកាល់មានលោកក្លឺម៉ង់សូជាអ្នកដឹកនាំមានបំណងធ្វើឱ្យកម្មវិធីសាធារណរដ្ឋសម្រេចបានទាំងស្រុង និងជាបន្ទាប់ទៀតផង ។ • រីឯពួកឱកាសនិយមដែលមានលោក កំបែតា និងលោកស៊ុលភែរី ជាមេវិញនោះ ប្រាថ្នាសម្រេចកម្មវិធីមួយផ្នែកម្តងៗដោយសន្សឹមៗ ទៅតាមឱកាសដែលហុចឱ្យ ។

នៅថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា១ឆ្នាំ១៩៤៣ មហាអំណាចទាំង៣មាន សហរដ្ឋអាមេរិកអង់គ្លេស និងសូវៀតបានជួបជុំគ្នានៅទីក្រុងមូស្កូល ដើម្បីរៀបចំគម្រោងបង្កើតអង្កការអន្ដជាតិមួយដែលមានតូនាទីរក្សាសន្ដិសុខពិភពលោកឲ្យមានប្រសិទិ្ធភាព។

តុលាការជាន់ខ្ពស់មានសិទ្ធិមោឃៈភាពនូវច្បាប់ទាំងឡាយណាដែលមិនស្របនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។ តុលាការរនេះមានប្រធានមួយរូប និងសមាជិក ៨ រូបដែលមានតំណែងអស់មួយជីវិត ។ សមាជិកនៅក្នុងតុលាការនេះ គឺត្រូវដបានជ្រើសរើសចេញពីអ្នកច្បាប់ដែលមានឈ្មោះល្បីនៅតាមរដ្ឋ ឬ អ្នកដែលមានចំណេះដឹងខ្ពស់ ដែលគេទទួលស្គាល់ ទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក ។

ទិសដៅនយោបាយរបស់លោក សាបង់ដែលម៉ាស់ បានធ្វើឪ្យប្រទេសបារាំងក្លាយជាមហាអំណាចទី ៤ ផ្នែកនាំចេញផលិតផលទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោក ហើយបានលើស្ទួយកម្រិតជីវភាពកម្មករបារាំងតាមរយៈតម្លើងប្រាក់ខែ ។