General Knowledge

សញ្ញាណដែលមាន័យស្រដៀងនឹងគុណធម៌មានដូចជា៖ • សុក្រឹតភាពៈ គឺលក្ខណៈនៃអ្វីដែលប្រជុំគ្រប់គុណសម្បត្តិដែលពុំលាយឡំនឹងគុណវិបត្តិ។ • គុណូបការ គឺជាតម្លៃពិសេស តម្លៃវិជ្ជាជីវៈនៃបុគ្គលនីមួយៗ ឬតម្លៃនៃស្នាដៃនីមួយៗ។

មនុស្សដែលគេចាត់ទុកជាឧត្តមជនគំរូរួមមាន៖ • បណ្ឌិតឬវិញ្ញូៈ ជនដែលមានពុទ្ធិសកលមិនគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មានលំនឹងក្នុងជីវិត។ ពីដើមវិញ្ញូសំដៅលើគុណធម៌ បញ្ញាសព្វថ្ងៃវិញ្ញូសំដៅលើសីលគុណធម៌។ • វិរបុរសឬវិរជនៈ អ្នកដែលបង្កើតអំពើដែលនឹងអាចសម្រេចទៅបានដោយសារកម្លាំងឬសេចក្តីក្លាហានសឹងតែផុតវិស័យមនុស្ស។ • សន្តបុគ្គលៈ គឺជនរស់នៅដោយយកអាទិទេពមកធ្វើ ជាធំ ជាគោល ជាវត្ថុបំណង។ ឯសន្តបុគ្គលមែនទែនតាមធម្មតានៅឯស្ថានសួគ៌ឯណោះទេ ដូចនេះគេត្រូវចាំមនុស្សនេះស្លាប់សិន ទើបគេអាចនិយាយថាមនុស្សនេះមានសន្តិភាព។

• តាមឡឹបនិចៈ ច្បាប់ជាសីលអំណាចមួយ។ មនុស្សមួយចំនួនបានឱ្យន័យច្បាប់ថាគឺជា អ្វីដែលហាមប្រាម និងការពារ។ • អ្វីដែលហាមប្រាមៈ គឺជាទិដ្ឋភាពអវិជ្ជមានរបស់ច្បាប់គឺ ច្បាប់ហាមឃាតុ ច្បាប់រារាំងមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអ្វីមួយ។ មានន័យថាយើងគ្មានសិទ្ធិ បើល្មើសច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្ម។ • ច្បាប់ការពារមនុស្សៈ គឺទិដ្ឋភាពវិជ្ជមានរបស់ច្បាប់។ ច្បាប់បើកអំណាចឱ្យយើង ច្បាប់ការពារយើង។ មានន័យថាមានសិទ្ធិព្រមទាំងមានការជួយឧបត្ថម្ភ។

ច្បាប់ធម្មជាតិ គឺជាច្បាប់ដែលកើតមកដំណាលនឹងវិចារណញាណរបស់មនុស្ស គឺជាកេតភណ្ឌដែលមនុស្សបានទទួលជាពិសេសពីធម្មជាតិ។ ច្បាប់នេះមាននៅក្នុងវិចារណញាណនឹងនៅក្នុងសីលញាណ។

ច្បាប់វិជ្ជមាន ជាច្បាប់ធម្មជាតិ ដែលកំណត់ឡើងក្នុងសង្គមដែលមានន័យជាបច្ចេកទេស។ វាជាផលស៊ាំញាំនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលដំបូងឡើយជាច្បាប់ប្រពៃណីរួចមកជាច្បាប់លាកលក្ខណ៍អក្សរ និងបានវិវត្តទៅតាមឧប្បត្តិហេតុនានាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

និយាយពីមតិផ្សេងៗអំពើច្បាប់៖ • ស៊ីសេរ៉ុងៈ ច្បាប់ធម្មជាតិជានិយាមដ៏ឧត្តមបំផុតដែលចារឹកក្នុងធម្មជាតិ។ • ក្រូស៊្យូលៈ ច្បាប់ធម្មជាតិជានិយាមមួយដែលមានគំនិតចេញមកពីវិចារណញាណត្រឹមត្រូវ • កាន្តៈ ច្បាប់មិនមែនជាការពិសោធន៍មួយទេ ប៉ុន្តែជាគំនិតមួយដែលមានមូលដ្ឋានជាវិចារណញាណកើតមានមុនពិសោធន៍នៅក្នុងសេរីភាពរបស់មនុស្ស។ • សូក្រាតៈ ច្បាប់គឺជាអ្វីដែលមនុស្សពឹងផ្អែកជំនួយអាទិទេពក្នុងភាពយុត្តិធម៌។ ប៉ុន្តែសូក្រាតយល់ថាច្បាប់វិជ្ជមានដែលបង្កើតដោយមនុស្សសុទ្ធតែខ្វះគតិយុត្តិធម៌ទាំងអស់។ • ម៉ាក្សៈ ច្បាប់គ្មានអ្វីក្រៅពីបំណកស្រាយអនុភាពរបស់វណ្ណៈសង្គមមួយដែលមានអំណាចសោះឡើយ។ ច្បាប់គឺជាឆន្ទៈរបស់សង្គមដែលកាន់អំណាច។ • ហូបៈ យលថាសេចក្តីត្រូវការជាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់។ មនុស្សនៅក្នុងពិភពធម្មជាតិបណ្តាលឱ្យមានសភាវគតិរក្សាជីវិត ដឹកនាំ ហើយមនុស្សមានសិទ្ធិនឹងធ្វើអ្វីៗទាំងអស់ ដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការ រក្សាជីវិតខ្លួនឱ្យបានគង់វង្ស។ • ដូខិនៈ ច្បាប់គឺជាផលដែលបានមកពីសង្គមការសិក្សាជាក់លាក់ពីការវិវត្តនៃច្បាប់បានបង្ហាញឱ្យឃើញថាច្បាប់ស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលដំបូង ច្របូកច្របល់លាយឡំនឹងនិយាមសង្គមផ្សេងៗជាមួយនឹងទំនៀមទម្លាប់ជាមួយនឹងសាសនាជាដើម។

សីលញាណហាក់ដូចជាតែងតែមានបម្រែបម្រួល ហើយសីលតម្លៃគ្មានអ្វីជាដាច់ខាតនោះទេព្រោះការវិនិច្ឆ័យទៅលើកុសល និងអកុសលផ្លាស់ប្តូរទៅតាមពេលវេលា និងទីកន្លែង។ អ្នកសីលវិជ្ជាអង់គ្លេសទោះជាកាន់វិន័យតឹងរ៉ឹងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អាចបរិភោគសាច់គោរ៉ូទីដោយគ្មានវិប្បដិសារី ចំណែកពួកហិណ្ឌូវិញ ការបរិភោគសាច់គោនេះជាបាបកម្មធ្ងន់ធ្ងរណាស់។

ប្រៀបធៀបចិត្តញាណ និងសីលញាណ ចិត្តញាណ • ជាប្រាប់ឱ្យដឹងនូវការពិតជាក់ស្តែងនៅក្នុងសញ្ចេតនានិងអំពើរបស់មនុស្ស • ជាអ្នកទស្សនានិងវិនិច្ឆ័យតាមតថភាព • ជាអព្ភន្តរញាណដែលប្រាប់ពីភាពពិតនៃចិត្តឱ្យស្គាល់និងដឹងពីសញ្ចេតនានិងសកម្មភាពដែលយើងបានធ្វើ។ សីលញាណ • ឱ្យដឹងនិងញ៉ាំឱ្យបំពេញករណីកិច្ចជាអ្នកណែនាំឱ្យធ្វើអំពើល្អបំពេញតួនាទីជាសាក្សីផង និងជាអ្នកកត់រកយុត្តិធម៌ផង • ជាអ្នកវិនិច្ឆ័យលើតម្លៃនៃសញ្ចេតនានិងអំពើរបស់មនុស្ស • ជាអ្នកវិភាគនៃពិចារណាវិនិច្ឆ័យប្រកបដោយវិចារណញាណ។

តាមន័យទស្សនវិជ្ជា • ចិត្ត មានន័យថា ជាសំណុំផ្នត់គំនិត សញ្ចេតនាប្រតិកម្មរបស់ជនណាម្នាក់ ឬរបស់ក្រុមណាមួយ។ • ញាណ មានន័យថា ជាលទ្ធផលនៃទំរង់រូបធាតុដែលមានការរីកចម្រើនខ្ពស់បំផុតគឺខួរក្បាលមនុស្ស។ អាចនិយាយបានម៉្យាងទៀតថាញាណជាសញ្ចេតនាដែលកប់នៅក្នុងចិត្តរបស់មនុស្ស ហើយញ៉ាំងមនុស្សឱ្យធ្វើការវិនិច្ឆ័យ និងវិភាគពីអ្វីដែលជាកុសល និងជាអកុសលមុននឹងខ្លួនប្រព្រឹត្តអំពើអ្វីមួយ។ • សីល មានន័យថា គឺជាការសិក្សា ការអប់រំ ការទូន្មានឱ្យប្រព្រឹត្តតែអំពើជាកុសលហើយចៀសវាងការប្រព្រឹត្តនូវអំពើជាអកុសល។

ទំនួលខុសត្រូវមានន័យថាជាកាតព្វកិច្ចដែលត្រូវរ៉ាប់រង អំពើអ្វីមួយ នៅចំពោះមុខអំណាចមួយ ពោលគឺធានាអំពីវត្ថុនោះ។ ដូចនេះទំនួលខុសត្រូវអំពីអំពើមួយគឺ៖ • សារភាពថាខ្លួនជាអ្នកប្រព្រឹត្ត • ហ៊ានទទួលវិបាកនៃអំពើនោះ ទោះជាខាងផ្នែកសីលវិជ្ជាក្តី ខាងផ្នែកសង្គមក្តី គឺហ៊ានទទួលវិបាកវិនិច្ឆ័យ។