General Knowledge

សេដ្ឋកិច្ចសេរីបានទទួលបរាជ័យនៅពេលក្រោយសង្រ្គាមព្រោះដោយសារការអនុវត្តនយោបាយរបាំងពន្ធគយនិងនយោបាយឩបត្ថម្ភនិយមក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចបានធ្វើឱ្យបាត់បង់សេរីភាពដែលជាគោលការណ៍ទីផ្សារនិយមមួយដ៏សំខាន់នៃមូលធននិយមក្នុងសតវត្សទី១៩ ។

ប្រទេសបានកាន់របបផ្តាច់ការនៅមុនសង្រ្គាមលោកលើកទី២មាន ប្រទេសអ៊ីតាលី ប្រទេសអាឡឺម៉ង់ ប្រទេសអេស្ប៉ាញ ប្រទេសព័រទុយកាល់ ប្រទេសរូស៊ី ប្រទេសអូទ្រីស ហុងគ្រី ។

សង្គ្រាមលោកលើកទី១ បានធ្វើឱ្យសង្គមមនុស្សជួបនឹងវិនាសកម្មដូចជា ៖ • មនុស្សជាច្រើនលាននាក់ត្រូវធ្លាក់ខ្លួនចុះក្នុងស្ថានភាពក្រីក្រលំបាកតោកយ៉ាករងទុក្ខវេទនា • គ្មានការងារធ្វើ (កម្មករជាង ៣០ លាននាក់ត្រូវបាត់បង់ការងាររបស់ខ្លួនក្នុងរោងចក្រ) • អ្នកដែលធ្លាក់ខ្លួនទាំងនោះច្រើនតែអ្នកមានបៀវត្សតិចតួចស្តួចស្តើង • ទំនិញឡើងថ្លៃយ៉ាងឆាប់រហ័ស ។

បានជាជប៉ុនដណ្តើមទីផ្សារអឺរ៉ុបនៅអាស៊ី និងប៉ាស៊ីភិចបានព្រោះ ៖ • ជប៉ុនបានខិតខំបង្កើនផលិតផលឩស្សាហកម្មគ្រប់មុខ ដើម្បីប្រកួតប្រជែងជាមួយទ្វីបអឺរ៉ុប • ការរីកចម្រើនខាងនាវាចរណ៍ ជំរុញឱ្យជប៉ុនពង្រីកទីផ្សារលើតំបន់ប៉ាស៊ីភិចខាងកើត អាស៊ីអាគ្នេយ៍និងប្រទេសចិន • នៅចន្លោះឆ្នាំ ១៩១៣ និង១៩១៨ ជប៉ុនបាននាំចេញផលិតផលឩស្សាហកម្មគិតជាប្រាក់មានចំនួនពី ៧០០ លានយ៉េនទៅដល់ ជាង២ពាន់លានយោន ។

ក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី១ បានផ្លាស់ប្តូរផែនទីនយោបាយពិភពលោកគឹ • បានធ្វើឱ្យសាបសូន្យរបបរាជានិយមជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុ • របបសាធារណរដ្ឋត្រូវបានស្ថាបនាឡើងក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅទ្វីបអឺរ៉ុប • ការស្ថាបនារបស់ផ្តាច់ការបានធ្វើឱ្យមនុស្សភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋរបស់ខ្លួនជាច្រើ ដោយខ្លាចការគំរាមកំហែងពីអ្នកកាន់អំណាច ដូចជានៅប្រទេសអាឡឺម៉ង់ អ៊ីតាលី អេស្ប៉ាញ ។

វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុបានញាំញីយ៉ាងណាខ្លះ ដល់ប្រជាជនរងគ្រោះដូចខាងក្រោម ៖ • ផលិតផលលើសតម្រូវការធ្វើឱ្យថ្លៃផលិតផលហាងទំនិញធំៗបិទទ្វារ • សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិត្រូវបានរាំងស្ទះ • សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអឺរ៉ុបមានមនុស្សគ្មានការធ្វើចំនួនជាង ៣០ លាននាក់ ។

បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈនិងខែតុលាមានលក្ខណៈខុសគ្នាត្រង់ ៖ • បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៩១៧គឺជាបដិវត្តន៍គហបតីប្រជាធិបតេយ្យផ្តួលរំលំរបបរាជានិយមបង្កើតរបបសភាប្រជាធិបតេយ្យនិយមសេរីពហុបក្ស ។ • បដិវត្តន៍ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩១៧ គឺបដិវត្តន៍ដណ្តើមអំណាចពីពួកប្រជាធិបតេយ្យ ដោយបក្សបុលសេវិច ដឹកនាំដោយលេនី ។

សកម្មភាពនៃក្រុមបញ្ញវន្តរូស៊ីក្នុងការផ្សព្វផ្សាយគំនិតបដិវត្តគឺគំនិតបដិវត្តត្រូវគេយកទៅសាបព្រោះតាមភូមិ តាមរោងជាងតាមការដ្ឋាននានា តាមរយៈនិស្សិតក្លែងបន្លំជាកសិករ ឬជាកម្មករ ។ក្រោយកមសកម្មភាពនៃក្រុមបដិវត្តន៍ត្រូវនគរបាលឃើញនិងបានធ្វើការបង្រ្កាបចលនានេះយ៉ាងឃោរឃៅដោយចាប់ដាក់គុកធ្វើទារុណកម្ម និងបាញ់សម្លាប់ជាដើម ។ចាប់ពីពេលនោះមកក្រុមអ្នកបដិវត្តន៌ក៏សម្រេចចិត្តប្រើមធ្យោបាយហិង្សាតបតវិញគឺការលបលួចធ្វើឃាតមន្ត្រីកាន់អំណាចរដ្ឋនិងប៉ុនប៉ងធ្វើគុតព្រះចៅអធិរាជទៀតផង ។

ប្រតិកម្មនៃក្រុមអភិជនអភិរក្សនិយមចំពោះកំណែទម្រង់នយោបាយទូទៅ បានធ្វើឱ្យក្រុមអភិជនប្រតិកិរិយាពុំសប្បាយចិត្ត ហើយរិះរកមធ្យោបាយបំផ្លាញកិច្ចសន្យានេះចោលទៀតផង ។ ដើម្បីបម្រើគោលគំនិតនេះ នាយកនគរបាលសម្ងាត់ម្នាក់ក៏បានបន្លំចូលទៅគ្រប់គ្រងរោងចក្រ ហើយឃោសនាទាក់ទាញកម្មករឱ្យនាំគ្នាធ្វើបាតុកម្មសំដែងទឹកចិត្តត្រេកអរចំពោះព្រះចៅអធិរាជដើម្បីជាលេសចោទមហាជនពីបទបង្កចលាចលខាងមុន“វាំងសិសិររដូវ”ក្នុងក្រុងសាំងពែទែរប៊ូកក្រោមការមូលបង្កាច់នៃពួកអភិរក្សនិយមព្រះចៅនីកូឡៃទី២ដែលនឹកស្មានថាជាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គនោះក៏បានបញ្ជាទាហានឱ្យបាច់ប្រហារបាតុករបំបែកហ្វូងមនុស្សឱ្យរត់ខ្ចត់ខ្ចាយ ។

ប្រទេសមហាអំណាចអាណានិគមនិយមមាន អង់គ្លេស បារាំង សហរដ្ឋអាមេរិក រូស៊ី អាឡឺម៉ង់ ។