បានជាគេតែងយកមនុស្សមកធ្វើជាគោល ដើម្បីបញ្ជាក់អំពីគោលការណ៍នៃសីលជីវិត ព្រោះមនុស្សជាតម្លៃធំបំផុត ហេតុនេះមនុស្សជាវត្ថុផង និងជាតម្លៃផង។ ក្នុងសភាពជាវត្ថុមនុស្សគឺជាប្រធានតែក្នុងសភាពជាតម្លៃមនុស្សជាឧត្តមគតិមួយដែលគេចង់បាន ដែលគេត្រូវធ្វើឱ្យបានសម្រេច។ ដូចនេះហើយបានជាមនុស្សម្នាក់ៗត្រូវមានករណីកិច្ចចំពោះខ្លួនឯង។

• លោកឡឺសែនៈ គុណធម៌គឺសេចក្តីក្លាហានក្នុងការស្វែងរកកុសល • លោកដេកាដៈ គុណធម៌គឺសេចក្តីខ្ជាប់ខ្ជូន សេចក្តីព្យាយាម ពោលគឺទម្លាប់នៃកុសល។ • លោករិនូវៀៈ គុណធម៌គឺកម្លាំងដែលបានមកពីការពិចារណា ការជជែក ផ្គូរផ្គង សេរីភាព និងភាពជាម្ចាស់លើខ្លួនឯង។ • លោកអារីស្កូតៈ គុណធម៌ជាឆន្ទៈច្បាស់លាស់នៅក្នុងសីលចរិយាជាលំនាំអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយបានមកដោយការខំប្រឹងប្រែង។

គុណធម៌ មានន័យថាជាសីលតម្លៃនៃបុគ្គលកាលណាមានភាពជាប់លាប់ហើយជាក់ច្បាស់។

គុណធម៌ចែកជា២បែបគឺ៖ • គុណធម៌សាមញ្ញៈ គឺជាគុណធម៌ដែលបានមកពីការហ្វឹកហាត់និងការអបរំ។ ដូចជាភក្តីភាព ការគួរសម ការទៀងពេល…។ • គុណធម៌កំណើតៈ ជាគុណធម៌ដែលមនុស្សទទួលបានពីកំណើតមកដូចជា សន្តានចិត្ត ចិត្តសន្តោស ចិត្តមេត្តា..។

អារីស្តូតបានចែកគុណធម៌ជា២ក្រុមគឺ៖ • គុណធម៌បញ្ញាៈ ជាគុណធម៌ដែលធ្វើឱ្យបញ្ញារិះគិតកាន់តែល្អឡើង ដើម្បីសាងពុទ្ធិខាងសច្ចៈ។ ឧ.សិល្បៈ ស្យង់ ការប្រុងប្រយ័ត្ន គតិបណ្ឌិតនិងបញ្ញា។ • សីលគុណធម៌ៈ គឺជាគុណធម៌ដែលមាននៅក្នុងទម្លាប់គ្របសង្កត់លើសំទុះជំរុញនៃការពិចារណា និងក្នុងទម្លាប់ប្រព្រឹត្តឱ្យសមរម្យត្រឹមត្រូវទោះជានៅក្នុងស្ថានភាពណាក៏ដោយ។ ឧ.សេចក្តីក្លាហាន ការចេះប្រមាន យុត្តិធម៌ គតិបណ្ឌិត។ សន្តបុគ្គលតូម៉ា បានបន្ថែមគុណធម៌ទេវកម្មវត្ថុដែលមានជំនឿលើសាសនា ការសង្ឃឹម សេចក្តីសប្បុរសធម៌។

សញ្ញាណដែលមាន័យស្រដៀងនឹងគុណធម៌មានដូចជា៖ • សុក្រឹតភាពៈ គឺលក្ខណៈនៃអ្វីដែលប្រជុំគ្រប់គុណសម្បត្តិដែលពុំលាយឡំនឹងគុណវិបត្តិ។ • គុណូបការ គឺជាតម្លៃពិសេស តម្លៃវិជ្ជាជីវៈនៃបុគ្គលនីមួយៗ ឬតម្លៃនៃស្នាដៃនីមួយៗ។

មនុស្សដែលគេចាត់ទុកជាឧត្តមជនគំរូរួមមាន៖ • បណ្ឌិតឬវិញ្ញូៈ ជនដែលមានពុទ្ធិសកលមិនគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន មានលំនឹងក្នុងជីវិត។ ពីដើមវិញ្ញូសំដៅលើគុណធម៌ បញ្ញាសព្វថ្ងៃវិញ្ញូសំដៅលើសីលគុណធម៌។ • វិរបុរសឬវិរជនៈ អ្នកដែលបង្កើតអំពើដែលនឹងអាចសម្រេចទៅបានដោយសារកម្លាំងឬសេចក្តីក្លាហានសឹងតែផុតវិស័យមនុស្ស។ • សន្តបុគ្គលៈ គឺជនរស់នៅដោយយកអាទិទេពមកធ្វើ ជាធំ ជាគោល ជាវត្ថុបំណង។ ឯសន្តបុគ្គលមែនទែនតាមធម្មតានៅឯស្ថានសួគ៌ឯណោះទេ ដូចនេះគេត្រូវចាំមនុស្សនេះស្លាប់សិន ទើបគេអាចនិយាយថាមនុស្សនេះមានសន្តិភាព។

• តាមឡឹបនិចៈ ច្បាប់ជាសីលអំណាចមួយ។ មនុស្សមួយចំនួនបានឱ្យន័យច្បាប់ថាគឺជា អ្វីដែលហាមប្រាម និងការពារ។ • អ្វីដែលហាមប្រាមៈ គឺជាទិដ្ឋភាពអវិជ្ជមានរបស់ច្បាប់គឺ ច្បាប់ហាមឃាតុ ច្បាប់រារាំងមិនឱ្យប្រព្រឹត្តអ្វីមួយ។ មានន័យថាយើងគ្មានសិទ្ធិ បើល្មើសច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្ម។ • ច្បាប់ការពារមនុស្សៈ គឺទិដ្ឋភាពវិជ្ជមានរបស់ច្បាប់។ ច្បាប់បើកអំណាចឱ្យយើង ច្បាប់ការពារយើង។ មានន័យថាមានសិទ្ធិព្រមទាំងមានការជួយឧបត្ថម្ភ។

ច្បាប់ធម្មជាតិ គឺជាច្បាប់ដែលកើតមកដំណាលនឹងវិចារណញាណរបស់មនុស្ស គឺជាកេតភណ្ឌដែលមនុស្សបានទទួលជាពិសេសពីធម្មជាតិ។ ច្បាប់នេះមាននៅក្នុងវិចារណញាណនឹងនៅក្នុងសីលញាណ។

ច្បាប់វិជ្ជមាន ជាច្បាប់ធម្មជាតិ ដែលកំណត់ឡើងក្នុងសង្គមដែលមានន័យជាបច្ចេកទេស។ វាជាផលស៊ាំញាំនៃប្រវត្តិសាស្ត្រដែលដំបូងឡើយជាច្បាប់ប្រពៃណីរួចមកជាច្បាប់លាកលក្ខណ៍អក្សរ និងបានវិវត្តទៅតាមឧប្បត្តិហេតុនានាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។