កាលបរិច្ឆេទនៃប្រវត្តិព្រះពុទ្ធសំខាន់ៗ ៖
• ទ្រង់ចាប់បដិសន្ធិនៅ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ពេញបូណ៌មី ខែអាសាឍ ឆ្នាំរកា វេលាទាបទៀបភ្លឺ ។
• ទ្រង់ប្រសូតនៅ ថ្ងៃសុក្រ ពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំច វេលាថ្ងៃជិតត្រង់(៦២៣ឆ្នាំមុនគ.ស)
• ទ្រង់រាជាភិសេកនៅ ថ្ងៃសៅរ៍ ពេញបូណ៌មី ខែអាសាឍ ឆ្នាំឆ្លូវ (៦០៧ឆ្នាំមុនគ.ស)
• ទ្រង់ចេញសាងផ្នួសនៅ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ពេញបូណ៌មី ខែអាសាឍ ឆ្នាំថោះ
• ទ្រង់បានត្រាស់ដឹងជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនៅ ថ្ងៃពុធ ពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំរកា(៥៨៨ឆ្នាំមុនគ.ស)
• ទ្រង់ដាក់អាយុសង្ខារនៅ ថ្ងៃអាទិត្យ ពេញបូណ៌មី ខែមាឃ ឆ្នាំម្សាញ់
• ទ្រង់ចូលបរិព្វាននៅ ថ្ងៃអង្គារ ពេញបូណ៌មី ខែពិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់ ក្នុងជន្មាយុ ៨០ព្រះវស្សា ។

បដិសន្ធិ ព្រាហ្មណ៍ ឃរាវាស គម្ពីរត្រៃវេទ ភាវនា ហេមន្តរដូវ វស្សានរដូវ គិម្ហៈរដូវ ទុក្ករកិរិយា រាជាភិសេក សច្ចធម៌ មេសបាល កាឡនាគ ភទ្ទកប្ប ផ្សង បាបធម៌ ភាជន៍ បញ្ចវគ្គី ប្រោស បរិនិព្វាន វណ្ណៈ។
ពន្យល់ន័យពាក្យគន្លឹះ
• បដិសន្ធិ ( ន. ) ៖ តំណកំណើតសត្វ ការចាប់កំណើត ។
• ព្រាហ្មណ៍ (ន) ៖ វណ្ណៈមួយក្នុងសង្គមឥណ្ឌានិងសង្គមខ្មែរបុរាណ ។ ពីព្រងនាយ គេជឿថា ពួកព្រាហ្មណ៍កើតចេញអំពីព្រះឱស្ឋព្រហ្ម ។
• ឃរាវាស ( ន. )៖ ការនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ; អ្នកនៅគ្រប់គ្រងផ្ទះ ។
• គម្ពីរត្រៃវេទ (ន) ៖ ឈ្មោះគម្ពីរក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍មានបីគឺ ឫគ្វេទ យជុវ៌េទ សាមវេទ ។
• ភាវនា ( ន. ) ៖ ការចម្រើន, ការនឹកចំពោះត្រង់អារម្មណ៍ដ៏ល្អតែមួយដដែលៗឲ្យច្រើនៗ គឺនឹកហើយនឹកទៀតរឿយៗជាអនេក, ការរំពឹងស្មឹងស្មាធិ៍ តាំងភាវនា, ចម្រើនភាវនា ។
• ហេមន្តរដូវ ( ន. ) ៖ ឈ្មោះរដូវមានទឹកសន្សើម, រដូវរងា ។
• វស្សានរដូវ ( ន.) ៖ រដូវភ្លៀង ។
• គិម្ហៈរដូវ (ន) ៖ រដូវក្ដៅ ។
• ទុក្ករកិរិយា (ន)៖ អំពើយ៉ាងកម្រ, ដំណើរធ្វើកិច្ចដែលអ្នកទាំងពួងធ្វើបានដោយកម្រ; បានខាងឯការបំពេញព្យាយាមដើម្បីឲ្យបានសម្រេចពោធិញ្ញាណ ។
• រាជាភិសេក (ន.)៖ ការស្រោចទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខ តាំងព្រះរាជា សន្មតឲ្យឡើងពេញទីជាក្សត្រទ្រង់រាជ្យ។
• សច្ចធម៌ (ន) ៖ ធម៌ពិត សេចក្ដីពិត ។
• មេសបាល ( ន. ) ៖ អ្នកឃ្វាលពពែ ឬគង្វាលចៀម ។
• កាឡនាគ (ន) ៖ នាគខ្មៅ ។
• ភទ្ទកប្ប ( ន. )៖ កប្បឬកល្បដ៏ចម្រើន; ឈ្មោះកប្បឬកល្បដែលមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ ៥ ព្រះអង្គ ដូចយ៉ាងកប្បយើងសព្វថ្ងៃនេះមានព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ៥ ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធកកុសន្ធៈ, កោនាគមនៈ, កស្សប, គោតម, អរិយមេតេ្តយ្យ ។
• ផ្សង (កិ.)៖ ធ្វើសត្យាធិស្ឋាន, សំបូងសង្រូង សុំឲ្យឃើញបុព្វនិមិត្តជាក់ស្ដែង ឬសុំឲ្យបានសម្រេចដូចបំណង ។
• បាបធម៌ (ន) ៖ ធម៌លាមក, អាក្រក់, គឺសភាវៈដែលជាជំនួយចិត្តនាំចិត្តឱ្យហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់។
• ភាជន៍ ( ន. ) ៖ ប្រដាប់សម្រាប់ដាក់ភោជនាអាហារមានបាយជាដើម។
• បញ្ចវគ្គី (ន) ៖ ក្រុមភិក្ខុប្រាំអង្គ ។
• ប្រោស ( កិ. ) ៖ អនុគ្រោះ, រាប់អានដោយមេត្តាប្រណី, ស្រោចស្រង់ ។
• បរិនិព្វាន (ន) ៖ ចូលទិវង្គត ស្លាប់ ។
• វណ្ណៈ (ន) ៖ ពណ៌សម្បុរ ពន្លឺ រស្មី … ។

វិធីប្រើសញ្ញារបាទ«៌» ៖
ក. កន្លែងដែលត្រូវប្រើ
• សញ្ញារបាទដែលប្រើលើតួព្យញ្ជនៈខាងចុងពុំបញ្ចេញសូរ«រ»ទេ។ ឧទាហរណ៍៖ ធម៌ ពណ៌ កាណ៌ … ។
• សញ្ញារបាទប្រើលើតួព្យញ្ជនៈកណ្ដាលនៃពាក្យមានសូរព្យញ្ជនៈ«រ» ។ ឧទាហរណ៍៖ ទុគ៌ត បូណ៌មី… ។
ខ. ព្យញ្ជនៈ
• របាទជាព្យញ្ជនៈ«រ»គ្មានស្រៈនៅជាមួយទេ ។ ឧទាហរណ៍៖ ធម៌(ធ័រ) គភ៌(គ័រ) … ។
• សំឡេងព្យញ្ជនៈ«រ»បន្លឺឡើងមុនសូរព្យញ្ជនៈដែលខ្លួននៅលើ។ ឧទាហរណ៍៖ ទុជ៌ន[ទុរៈជន់] ពណ៌នា[ព័រណៈនា] …។