General Knowledge

ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យមានមូលដ្ឋានប្រាំប្រការ គឺ : ១. អត្ថាហិៈ (អាត្មា) មនុស្សត្រូវស្វែងរកសច្ចៈធម៏សំរាប់ខ្លួនផ្ទាល់។ គឺត្រូវស្វែងយល់ ដឹងនិងចេះរកវិធីសង្គ្រោះខ្លួន ដោយខ្លួនឯង។ ២. សង្កហៈ (ការអត់ឳន) មនុស្សម្នាក់ៗ ធ្វើការសំរេចចិត្តផ្សេងៗពីគ្នា ក្នុងការស្វែងរកសច្ចៈធម៏របស់ខ្លួន ក្នុងន័យនេះទើបព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្តែងថាយើងត្រូវតែចេះអត់ឳន ចំពោះការសំរេចចិត្តផ្សេងៗពីគ្នាទាំងនេះ ហើយត្រូវទទួលស្គាល់ថាជំនឿរបស់អ្នកដទៃទៀត ក៏អាចមានការខុសប្លែកពីជំនឿរបស់យើងដែរ។ ៣. វន្ទគារវៈ (ការគោរព) គឺការគោរពចំពោះអាយុជីវិត ...

របបនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ខមានកង់បីទៀតគឺៈ ១.ឯករាជភាពនៅអង្គចៅក្រម ២.បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយពត៏មានសេរីប្រាកដនិយមនិងឯករាជ្យ ៣.បក្សជំទាស់ក្នុងសភាពជាតិ តំណាងឲ្យសម្លេងភាគតិច ។

គោលការណ៏ចម្បងទាំងប្រាំប្រការនោះ គឺៈ ១. ត្រូវមានច្បាប់ល្អ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ល្អ ( Good Law and order) ២. មិនត្រូវឲ្យមាននីរទណ្ឌភាព ពោលគឺជនល្មើសត្រូវតែមានទណ្ឌកម្ម( No Impunity) ៣. ត្រូវមានការទទួលខុសត្រូវពេញលេញ( Full Accountability) ៤. មិនត្រូវឃុំឃាំងអ្នកទោសនយោបាយ ហើយត្រូវដោះលែងជនល្មើស( Release Political Prisoners ...

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ អនុវត្តជាដំបូងនៅប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ នៅពេលដែលព្រះរាជាណាចក្រយើង ប្រកាន់នូវរបបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។

លក្ខណៈពិសេសនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមានសិទ្ធិនិង សេរីភាពរបស់បុគ្គល សេរីភាពសារពត៏មាន មានគណបក្សនយោបាយច្រើនការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៏ ពហុនិយមនិងការអធ្យាស្រ័យ ការផ្ទេរអំណាចឲ្យគណបក្សឈ្នះឆ្នោតដោយសន្តិវិធី រដ្ឋាភិបាលអព្យាក្រិតផ្នែកនយោបាយ ការបែងចែកអំណាចទាំងបីទំនាក់ទំនងល្អរវាងអ្នកដឹកនាំ និងប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ឆ្នោត ឲ្យបានញញឹមទូលំទូលាយនិងជិតសិ្នទ្ធិ និងយកច្បាប់ជាធំជាដើម….។

ក្នុងរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរី ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិបង្កើតម៉ាស៊ីនផ្សព្វផ្សាយពត៏មាន និងមតិដោយខ្លួនឯងបាន ដូចជាសារពត៏មានវិទ្យុ ទូរទស្សន៏ តាមសេចក្តីអនុញ្ញាតពីក្រសូងពត៏មាន។

ក្នុងកិច្ចការនយោបាយ ប្រជាពលរដ្ឋមានសិទ្ធិបង្កើតសមាគម៏ផ្សេងៗ ដោយរួមទាំងគណបក្សនយោបាយផង។

ប្រជាពលរដ្ឋបង្កើតគណបក្សនយោបាយ ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយនូវគំនិតរបស់គេ ស្តីពីការគ្រប់គ្រងប្រទេស។

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យត្រូវការឲ្យមានការបោះឆ្នោត ព្រោះថាប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចទៅគ្រប់គ្រងរដ្ឋទាំងអស់គ្នាបានទេ។ គេចាំបាច់ត្រូវតែជ្រើសរើសតំណាងតាមមតិភាគច្រើន ឲ្យទៅធ្វើការជំនួសគេ។ សំខាន់ជាងនេះ គឺចៀសវាងសង្គ្រាមបង្ហូរឈាម។ ការបោះឆ្នោតជួយឲ្យមានការប្តូរអ្នកដឹកនាំដោយអហឹង្សាតាមរយៈសន្លឹកឆ្នោត មិនមែនដោយគ្រាប់កាំភ្លើងឡើយ។

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវការឲ្យមានពហុភាព ព្រោះថាមនុស្ស និងក្រុមមនុស្ស យើងតែងមានជំនឿនិងគំនិតប្លែកៗ ពីគ្នា។ មនុស្សដែលរស់នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ មិនត្រូវគិតថាមានតែក្រុមខ្លួនទេដែលឈ្នះរហូត ឬថាមានតែក្រុមខ្លួនដែលមានគំនិតថា នៅមានក្រុមដទៃទៀតអាចនឹងឈ្នះខ្លួននៅពេលក្រោយ ហើយនៅមានគំនិតនៃក្រុងដទៃទៀត ដែលអាចនឹងល្អជាងយើងផងដែរ។ មតិភាពច្រើនត្រូវគោរព និងអាចការពារមតិ និងទស្សនភាគតិចផង។