បង្រៀនត្រូវមានវប្បធម៌ជ្រៅជ្រះ ។ ហេតុអ្វីចាំបាច់មានធាតុនេះ ? ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនម្នាក់ គឺជាពលករខួរក្បាលប្រើបញ្ញាស្មារតីក្នុងការអនុវត្តការងារផ្ទាល់ខ្លួន ដូចនេះគ្រូបង្រៀនត្រូវមានវប្បធម៌ជ្រៅជ្រះ ។ បានជាចាំបាច់ត្រូវមានធាតុទាំងនេះ ព្រោះ ៖ • វប្បធម៌ជាគន្លឹះនៃការបង្រៀន និងអប់រំ • វប្បធម៌ជាលក្ខខណ្ឌនៃសីលធម៌ និងប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអប់រំ • វប្បធម៌អាចសម្រួលដល់ទំនាក់ទំនងសង្គម…។

ក្នុងនាមជាគ្រូបង្រៀនម្នាក់ ត្រូវតែមានករណីយកិច្ចមិនប្រតិបត្តិចំពោះខ្លួនឯងដូចជា ៖ • ធ្វើប្រជាភិថុតចំពោះអ្នកសិក្សាឡើយ (មាត្រា១១) • ផ្សព្វផ្សាយអំពីការវិនិច្ឆ័យ វិន័យរដ្ឋបាលបុគ្គល នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានអប់រំក៏ដូចជាក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសាធារណៈឡើយ(មាត្រា១១) • ផ្សំគំនិតប្រព្រឹត្តអំពើទាំងឡាយណាដែលធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍អ្នកសិក្សាក្នុងសេវាអប់រំឡើយ(មាត្រា១២) • ដាក់ទណ្ឌកម្មខាងផ្លូវកាយ និងផ្លូវចិត្តដែលនាំឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដល់អ្នកសិក្សាទេ(មាត្រា១២) • គ្រូបង្រៀនមិនត្រូវរៃអង្គាសប្រាក់ ឬប្រមូលប្រាក់ក្រៅផ្លូវការ ឬធ្វើអាជីវកម្មនានាក្នុងថ្នាក់រៀនឡើយ(មាត្រា១៣) • ប្រកបមុខរបរផ្សេងក្នុងបរិវេណគ្រឹះស្ថានសិក្សា (មាត្រា១៣) • ប្រព្រឹត្តអំពើទាំងឡាយណាដែលធ្វើឱ្យអាប់ឳនដល់កិត្តិយស និងវិជ្ជាជីវៈរបស់ខ្លួន (មាត្រា១៤) • ផ្តល់ការសម្រួលគ្រប់បែបយ៉ាងដែលនាំឱ្យខ្លួនធ្វើខុសច្បាប់ និងបទបញ្ជាឡើយ (មាត្រា១៤) ។

ក្រមសីលធម៌វិជ្ជាជីវៈ គឺជាវិធាន ឬជាបទបញ្ជាសម្រាប់ឱ្យបុគ្គលិកអប់រំទាំងអស់មានសេចក្តីស្មោះត្រង់ សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ការតាំងខ្លួនធ្វើជាម្ចាស់លើខ្លួនឯង ភាពទន់ភ្លន់សុភាពរាបសារ ការឱ្យតម្លៃគ្នាទៅវិញទៅមក

ដើម្បីលើកកម្ពស់សីលធម៌របស់គ្រូបង្រៀន គេត្រូវ ៖ • លើកកម្ពស់សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់គ្រូបង្រៀន • លើកកម្ពស់គុណភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃការអប់រំ(គ្រូដើរតាមក្រម) • លើកកម្ពស់បៀវត្សគ្រូបង្រៀន…។

បច្ចុប្បន្នក្នុងវិស័យអប់រំមានគោលនយោបាយ គោលការណ៍ផែនការយុទ្ធសាស្រ្តអប់រំដូចខាងក្រោម ៖ • ផែនការអប់រំសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា • ផែនការយុទ្ធសាស្រ្តវិស័យអប់រំ • កម្មវិធីគាំទ្រវិស័យអប់រំ • គោលនយោបាយអប់រំក្រៅប្រព័ន្ធ • គោលនយោបាយអប់រំកម្រិតសមមូល • គោលនយោបាយគាំពារនិងអភិវឌ្ឍកុមារតូចៗ • គោលនយោបាយអេដស៍នៅកន្លែងធ្វើការ • គោលនយោបាយបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន សារគមនាគមន៍ • គោលនយោបាយអប់រំជនពិការ • គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍយុវជន • គោលនយោបាយសុខភាពសិក្សា • ត្រូវមានការប្រឡង ។

អ្នកសិក្សាមានសិទ្ធិ ដូចជា ៖ • សិទ្ធិទទួលការអប់រំប្រកបដោយគុណភាព • សិទ្ធិចុះឈ្មោះចូលសិក្សានៅថ្នាក់ទី១ នៅអាយុ៦ឆ្នាំ • សិទ្ធិសេរីភាពខាងជំនឿសាសនាក្នុងការអប់រំ • សិទ្ធិបញ្ចេញទស្សនៈដោយសេរី • សិទ្ធិមានសេរីភាពខាងការសិក្សា • សិទ្ធិប្រមូលផ្តុំជាក្រុមនិងក្លឹបអ្នកសិក្សាក្នុងគោលបំណងអប់រំ • សិទ្ធិពិនិត្យមើល និងចម្លងកំណត់ត្រាផ្ទាល់ខ្លួនស្តីពីការអប់រំ • សិទ្ធិចូលរួមយ៉ាងសកម្មនិងពេញលេញក្នុងការអភិវឌ្ឍស្តង់ដារអប់រំថ្នាក់គ្រឹះស្ថានសិក្សា និងថ្នាក់ជាតិដោយផ្ទាល់ឬតាមរយៈតំណាងរបស់ខ្លួន • សិទ្ធិទទួលការគោរពនិងយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសិទ្ធិមនុស្សនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ • សិទ្ធិរួចផុតពីការធ្វើទារុណកម្ម ឬការដាក់ទណ្ឌកម្មលើរាងកាយនិងស្មារតី • សិទ្ធិទទួលការអប់រំពិសេស • សិទ្ធិក្នុងការទទួលបានការពិនិត្យសុខភាព • សិទ្ធិក្នុងការទទួលបានការពិនិត្យសុខភាព • សិទ្ធិស្នើ សិទ្ធិប្តឹងនិងសិទ្ធិទទួលបានដំណោះស្រាយ • សិទ្ធិទទួលបានព័ត៍មាននិងឃោសនាព័ត៌មានអប់រំ ។

អ្នកសិក្សាមានករណីយកិច្ចអប់រំ ៖ • គោរពបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងរបស់គ្រឹះស្ថានសិក្សា • គោរពនិងយកចិត្តទុកដាក់លើតម្លៃខាងសមធម៌យេនឌ័រ • អនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនប្រកបដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវនិងគោរពសិទ្ធិអ្នកដទៃ • ខិតខំសិក្សាឱ្យអស់ពីលទ្ធភាពរបស់ខ្លួន ដើម្បីទទួលបានអភិវឌ្ឍចំណេះដឹងជំនាញ សមត្ថភាពបញ្ញានិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ។

មាតាបិតា ឬអ្នកអាណាព្យាបាល អ្នកសិក្សាមានសិទ្ធិចំពោះអនីតិជន ដែលស្ថិតនៅក្នុងបន្ទុករបស់ខ្លួន គឺ ៖ • សិទ្ធិក្នុងការជ្រើសរើសកម្មវិធីអប់រំ និងគ្រឹះស្ថានសិក្សាសម្រាប់សិក្សាឱ្យចូលរួមសិក្សា • សិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាននិងរបាយការណ៍នៃការសិក្សាពីគ្រឹះស្ថានសិក្សារបស់អ្នកសិក្សា ដែលស្ថិតក្នុងបន្ទុក • សិទ្ធិចូលរួមយ៉ាងសកម្មនិងពេញលេញនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍស្តង់ដារអប់រំថ្នាក់សាលារៀន និងថ្នាក់ជាតិដោយផ្ទាល់ឬតាមរយៈតំណែងរបស់ខ្លួន • សិទ្ធិស្នើ សិទ្ធិតវ៉ាទៅអាជ្ញាធរអប់រំមានសមត្ថកិច្ចតាមឋានានុក្រមព្រមទាំងមានសិទ្ធិប្តឹងទៅតុលាការ • សិទ្ធិចូលរួមផ្តល់ធនធានយ៉ាងពេញលេញក្នុងការគាំទ្រនិងអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ • សិទ្ធិចុះកិច្ចសន្យា ឬកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ្នកគ្រប់គ្រងគ្រឹះស្ថានសិក្សាដើម្បីចូលរួមអភិវឌ្ឍវិស័យអប់រំ ។

អ្នកដែលមានសិទ្ធិបង្កើតគ្រឹះស្ថានសិក្សាគឺ ៖ • នីតិបុគ្គលសាធារណៈ • នីតិបុគ្គលឯកជន • រូបវ័ន្តបុគ្គល ។

សិទ្ធិសេរីភាពខាងជំនឿសាសនាមានន័យថា រដ្ឋផ្តល់សិទ្ធិឱ្យអ្នកសិក្សាទាំងអស់នៅគ្រប់គ្រឹះស្ថានសិក្សាមានសេរីភាពជឿលើសាសនាណាក៏បានដែលក្នុងសាលារៀនយើងមិនអាចបង្ខំឱ្យគេគោរពសាសនាឬចូលរួមក្នុងសកម្មសាសនាឬប្រតិបត្តិសាសនាណាមួយឡើយ ។ ប៉ុន្តែការមិនគោរពសាសនានេះមិនត្រូវធ្វើឱ្យប៉ះពាល់សិទ្ធិអ្នកដទៃខុសពីររដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានចែងទេ ។ ក្នុងនោះផងដែរ រដ្ឋយើងឬគ្រឹះស្ថានសិក្សាត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើព្រះពុទ្ធសាសនា ជាសាសនារដ្ឋ។