ក្រោយពីសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១១ សីហា ១៨៦៣ មានកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សេងៗទៀត គឺដើម្បីពង្រឹងអំណាចបារាំងនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ ។

ជីវិតប្រជាជនខ្មែរក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យជួបប្រទះនឹងបញ្ហាដូចជា ៖ • គ្មានកម្មសិទ្ធិឯកជន និងការរស់នៅជាលក្ខណៈបុគ្គល • ត្រូវគេបង្ខំឪ្យធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរលើសកម្លាំងព្រមទាំងរបបអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់ • សន្ដិសុខផ្ទាល់ខ្លួនក៏ដូចជាសន្ដិសុខសសង្គមគឺត្រូវតែរឹតបន្ដឹង ហើយសេរីភាពគ្រប់ភាពបែបយ៉ាងត្រូវហាមឃាត់ • រស់នៅដូចអ្នកទោស ឬទាសករ • បំបិទសិទ្ធិសេរីភាព ផ្នែកជំនឿសាសនា • ត្រូវគេបង្ខំឪ្យរៀបការខុសប្រពៃណីតាមការចាត់ចែងរបស់អង្គការ • ជនស្លូតត្រង់បានគេធ្វើទារុណកម្ម ដាក់គុក សម្លាប់ចោល ដោយគ្រាន់តែមានកំហុសបន្ដិចបន្ដួច • អ្នកដែលតវ៉ា តូ្រវចាត់ទុកជាខ្លាំងត្រូវយកទៅសម្លាប់ • គ្រួសារព្រាត់ប្រាស់គ្នា • រំលោភសិទ្ធិពលកម្មកុមារនិងការអប់រំ ដោយបំបែកកុមារពីគ្រួសារ ដោយបង្ខំឪ្យធ្វើការងារធ្ងន់ធ្ងរ ។

អត្ថន័យជារួម គឺជាដាក់ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់បារាំង ហើយព្រះរាជាខ្មែរត្រូវបាត់បង់អំណាចស្វ័យភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេសស្ទើរទាំងស្រុង ។ ខ្ញុំមិនពេញចិត្តទេ ព្រោះអនុសញ្ញានេះជាការដាក់ប្រទេសខ្មែរស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រាបារាំងដែលធ្វើឱ្យខ្មែរបាត់បង់អ្វីៗ ហើយលែងជាម្ចាស់លើប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួន ។

ប្រទេសកម្ពុជាសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមដឹកនាំដោយ សម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ឆ្នាំ ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧០ ។

ក. នយោបាយក្នុងប្រទេស • ថ្ងៃទី ៣ មីនា ១៩៥៥ សម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុ បានដាក់រាជ្យសម្បត្តិក្នុងរាជបំណងផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទៅនឹងប្រជារាស្រ្ត • ថ្ងៃទី ២៤ មីនា ១៩៥៥ ព្រះអង្គបានបង្កើតចលនាមហាជនដ៏ទូលំទូលាយមួយមានឈ្មោះថា “សង្គមរាស្រ្តនិយម” ។ • ចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយមបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងធំធេងក្នុងការបោះឆ្នោតបង្កើតស្ថាប័ននីតិបញ្ញាត្តិនៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ដោយមានសំឡេងគាំទ្រពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ៨៣% • នៅខែធ្នូឆ្នាំ ១៩៥៧ សមាជជាតិត្រូវដាក់បញ្ចូលនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្ររះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ។ ខ. នយោបាយក្រៅប្រទេស

គេចាត់ទុកប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមជាប្រទេសមួយជួបនឹងភាពរីកចម្រើនលូតលាស់ ។ ខ្ញុំពេញចិត្តនឹងសម័យនោះ ព្រោះនៅសម័យនោះប្រទេសមានការរីកចម្រើនលូតលាស់ ហើយប្រកបដោយសន្តិភាព ។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ គណបក្សនយោបាយដែលរំលាយខ្លួនចូលជាមួយសង្គមរាស្រ្តនិយម គឺគណបក្សរាជានិយម ប្រជាធិបតេយ្យ និងឆ្វេងនិយម ។ ហើយចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយមបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងធំធេងក្នុងការបោះឆ្នោតបង្កើតស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិនៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ដោយមានសំឡេងគាំទ្រពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ៨៣% ។

បើនិយាយឥពីសង្រ្គាម គឺផ្តល់គុណវិបត្តិច្រើនណាស់ដល់សង្គមជាតិដូចជា ៖ • ខាងមនុស្ស ៖ ធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ ពិការ បន្សល់ទុកស្រ្តីមេម៉ាយ ក្មេងកំព្រា • ខាងសម្ភារៈ ៖ ទីក្រុងផ្ទះសំបែង មន្ទើរពេទ្យ សាលារៀន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ ត្រូវរងការខូចខាត • សង្គមជាតិ ៖ មានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច គ្រោះទុរ្ភិក្ស វិបត្តិនយោបាយ ។

បានជាកងទ័ពអាឡឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុនបង្កសង្រ្គាមលោកលើកទី២ នេះឡើងគឺ ដើម្បីចង់ត្រួតត្រាពិភពលោក ។

សង្រ្គាមលោកលើកទី២ មានបង្កផលវិបាកដូចតទៅ ៖ ក. ផលវិបាកខាងមនុស្ស ៖ សង្រ្គាមឆ្នាំ ១៩៣៩១៩៤៥ បានធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៤៥ លាននាក់ ។ ការបាត់បង់ដ៏ច្រើននេះបណ្តាលពីឥទ្ធិពលនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក នយោបាយបំបាត់ពូជសាសន៍ដែលអ៊ីទ្លែបានអនុវត្តទៅលើជនជាតិជ្វីប ការបាញ់សម្លាប់និងសម្លាប់និងស្លាប់ដោយប្រការផ្សេងៗ ។ ខ. ផលវិបាកខាងសម្ភារៈ • មានការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនឥតគណនា ដែលបណ្តាលមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែក ការបាញ់ផ្តក់ដាក់គ្នា ការបាញ់រះពីលើយន្តហោះ ។ • ធ្វើឱ្យទីក្រុងទាំងឡាយក្លាយជាផេះ ដូចជាទីក្រុងហាំប៊ូក ...